Płatna przyjaźń
Wyobraź sobie, jaki fart! rozbrzmiewał w słuchawce głos, po którym zawsze czułam lekkie ściskanie gdzieś pod żebrami. Działka, sauna, świeże powietrze My tacy zmęczeni, Basiu. Naprawdę, nie masz pojęcia jak bardzo.
Basia doskonale miała pojęcie. Miała w sobie tę umiejętność współodczuwania, potrafiła wyobrazić sobie cudze zmęczenie, cudze potrzeby, cudze marzenia. Jej własne schodziły wtedy na drugi, potem już na trzeci plan, aż zupełnie milkły jakby się poddały.
Oczywiście, przyjeżdżajcie powiedziała. Będzie mi bardzo miło.
I w tamtej chwili to była całkowita prawda taka bez najmniejszego pęknięcia. Chciała się podzielić. W tę działkę wpakowała mnóstwo serca, niejedno przeżyła tu w samotności Dom wydawał się przez to nie tylko kawałkiem ziemi z budynkami, tylko czymś żywym, własnym, prawie jak członek rodziny. Miała ochotę pokazać to miejsce, ofiarować innym tę żywą energię, na trochę udostępnić, podzielić się.
Ludzie, którzy przeszli przez coś trudnego i nie pękli w szwach tacy właśnie lubią się dzielić. Wydaje im się, że ta miłość, jakiej w końcu nauczyli się względem siebie, wystarczy jeszcze dla innych. To nie naiwność. To bardziej delikatna wiara w to, że inni też tak mają.
Basia Buczkowska, lat pięćdziesiąt sześć, emerytowana nauczycielka języka polskiego, dwa i pół roku po rozwodzie po dwudziestu trzech latach małżeństwa, właścicielka dwupokojowego mieszkania w Milanówku i działki trzydzieści kilometrów na północ, we wsi Żabiczki oto jej formularz, jeśli chcesz wiedzieć szczegóły. Ale taki formularz nie tłumaczy, dlaczego zapach sosnowych desek, malowanych przez nią latem, wwierca się w pamięć. Jak wychodziła na dach szopy we wrześniu poprawiać eternit i po raz pierwszy od lat nie czuła strachu. Nie oddaje też jej spracowanych dłoni, których odcisków nigdy wcześniej nie miała. Ani tej nowej umiejętności rozpalenia ognia od razu, pierwszą zapałką.
Działka przypadła jej przy podziale majątku właściwie trochę przypadkiem. Były mąż, Adam, nie chciał się bawić ruina, teren podmokły, dom do rozbiórki. Wzięła. Nie z uporu. Po prostu poczuła coś, co trudno było nazwać.
Po czasie zrozumiała to było jej. Naprawdę jej. Pierwszy raz w życiu.
Przez dwa i pół roku inwestowała w to miejsce wszystko, co dawniej dawała rodzinie: pieniądze, czas, pomysły, wyobraźnię. Położyła nowe podłogi. Wymieniła okna. Zainstalowała kaflowy piecyk z niebieskimi kwiatkami na bokach. Rozwinęła warzywnik. Posadziła porzeczki, agrest, trzy jabłonie. Wyremontowała małą saunę na końcu działki, założyła tam nową ławę, powiesiła pęki mięty i macierzanki. Rozbudowała dawny schowek w mały pokój do czytania z regałem do sufitu i wiklinowym fotelem przy oknie. Dociągnęła wodę. Nauczyła się obsługiwać drenaż.
Po trzech latach działka przestała być ruderą. Zamieniła się w miejsce prawdziwego odpoczynku. Gdzie rankiem piło się herbatę na werandzie, słuchało ptaków szeleszczących w malinach. Gdzie wieczorami zapalała świece w szklanych słoikach i czytała do zmroku. Gdzie mogła spać bez tabletek.
Nie chwaliła się tym szeroko. Nie wstawiała zdjęć. Ale kiedy Iwona zadzwoniła i opowiedziała o tym swoim zmęczeniu, Basia wyobraziła sobie jak otwiera furtkę, pokazuje jabłonie, jak siedzą razem przy piecu i to wydawało się zupełnie naturalne.
Iwona Kulesza. Pięćdziesiąt cztery lata. Od studiów przyjaciółka Basi, ponad trzydzieści lat znajomości. Iwona uczyła geografii w tej samej szkole, gdzie Basia polskiego, potem wyszła za mąż, zrezygnowała z pracy i była żoną domu. Jej mąż, Leszek, prowadził różne drobne interesy, do których Basia nigdy jakoś się nie zagłębiała. Mieszkali w domu w Ożarowie, mieli psa, raz do roku jechali na wczasy do Grecji czy Maroka. Iwona często mówiła, że jest zmęczona. Często prosiła o coś. Basia często pomagała. Tak wyglądała ich przyjaźń chociaż Basia nigdy tego dokładnie tak nie nazwała.
Poza Iwoną i Leszkiem przyjechała jeszcze jedna para dawni szkolni znajomi, Iwona zaproponowała: będzie weselej. To była Danuta Twardowska z mężem Dominikiem. Danuta, lat pięćdziesiąt osiem, uczyła fizyki cicha, zawsze zadbana. Dominik pracował w warsztacie samochodowym. Basia znała Danutę tylko z widzenia, nigdy nie były blisko. Ale Iwona przekonywała, że Danuta swoja i będzie dobrze razem czwórka plus gospodyni.
Czwórka plus gospodyni. To zdanie przemknęło gdzieś bokiem, Basia nie zwróciła uwagi.
Przygotowania trwały kilka dni. Zakupy na pięć osób, menu na trzy dni. Dobra herbata, dwie kawy, śmietanka w małych słoiczkach, które Basia najbardziej lubiła. Ze strychu wyciągnęła obrusy, wyprała i wyprasowała. Świeża pościel w gościnnych pokojach, pledy na łóżkach. Do sauny naniosła brzozowego drzewa, przygotowała witkę, która moczyła się całą noc w zimnej wodzie. Zerwała kwiaty z rabatki do dzbanka na stół.
W piątek rano upiekła drożdżowy placek z kapustą. Zrobiła chłodnik z botwiny, nastawiła w lodówce. Usmażyła kotlety z cebulą. Sałatka z młodym ogórkiem i rzodkiewką. Wszystko wystawiła na werandę pod ściereczki. Otworzyła okna. Dom pachniał drewnem, świeżym ciastem i miętą.
Przyjechali chwilę po szesnastej, prawie godzinę po czasie. Iwona i Leszek swoim autem, Danuta z Dominikiem drugim obie bryki równocześnie pod bramą, jakby się zmówili. Basia otworzyła furtkę, uśmiechnęła się, chciała zacząć powitanie, ale Leszek już przejął inicjatywę szybki rzut oka na podwórko: O, nawet nieźle, nie spodziewałem się”.
Iwona ją ucałowała w oba policzki pachniała markowymi perfumami. Danuta skinęła głową, poprosiła, żeby pokazać, gdzie można umyć ręce. Dominik wszedł na podwórko i zaczął rozglądać się jak osoba, która ocenia nieruchomość.
Wyciągali bagaże. Basia z nadzieją spojrzała na torby może coś przywieźli na stół? Był tylko jeden wielki pakunek z rzeczami Danuty, torba z ubraniami Iwony, plecak Leszka, a Dominik dźwigał coś zawiniętego w gazetę. Może ryba? Może swojska kiełbasa? Okazało się, że to skrzynka z narzędziami. Po co, nikt nie wyjaśnił. Nikt z niej potem nie korzystał.
Iwona wyjęła z torby butelkę najtańsze prosecco, z pogiętą etykietą, takie co w promocji są trzy za cenę dwóch. Wręczyła Basi jak coś, co wymaga specjalnej wdzięczności.
O, na stół.
Basia podziękowała, ustawiła butelkę na końcu stołu, z dala od kwiatów.
Pokoje zajęli szybko, bez dyskusji. Iwona z Leszkiem poszli do pokoju z widokiem na ogród i szerszym łóżkiem. Danuta i Dominik do drugiego. Basi została jej własna, ta z wąskim łóżkiem nikt nie spytał czy jej to pasuje, nikt nie zaproponował zamiany.
I to było to pierwsze ukłucie. Nie bolało, ale poczuła delikatnie, jak kamyczek w miękkim bucie.
Kolacja przebiegała głośno. Leszek gadał bez przerwy. Iwona śmiała się głośno, odchylając się na oparciu. Danuta jadła powoli i cicho, ale dokładkę sobie wzięła. Dominik zgarnął kotlety wszystkie i dopiero potem spytał, czy jeszcze są. Pochwalili chłodnik. Ciasto zjedli do ostatniego okruszka. Iwona otworzyła swoje prosecco, rozlała do szklanek kieliszków nie chciało się szukać i wzniosła toast za odpoczynek.
Potem Leszek bez pytania otworzył kredens, szukając czegoś mocniejszego. Znalazł śliwkową nalewkę, którą Basia sama zrobiła jesienią, trzymała na specjalne okazje. Iwona od razu: O, to się przyda!. Basia nie zdążyła nic powiedzieć. No cóż, skoro już nalane
Wypili całą nalewkę tego samego wieczora.
Nikt nie zebrał po kolacji naczyń. Iwona ziewnęła, zmęczona trasą. Danuta przytaknęła. Mężczyźni wyszli na podwórko rozbrzmiewały ciche głosy. Basia sprzątnęła sama: pozmywała, wyniosła śmieci, zgasiła światło w kuchni. Wróciła na werandę. Gości już nie było rozeszli się do pokojów.
Stanęła przy oknie. Było cicho. Żaby zaczęły swój koncert nad stawkiem za płotem. Gdzieś daleko warczał silnik i ucichł.
Coś ciężkiego zalegało jej w środku, jak mokry kłębek włóczki. Pomyślała: może to zmęczenie? Pierwszy dzień zawsze taki nieogarniony, jutro się dotrą.
W sobotę wstała jak zwykle wpół do siódmej. Wyszła na dwór. Trawa jeszcze w rosie. Jabłonie wyglądały, jakby coś świętowały, owiane poranną mgiełką. Nabrała wody w wiadro, podlała ogórki. Rozpaliła piec, nastawiła herbatę, ukroiła chleb, ser, wyjęła domowe dżemy jagodowy i morelowy. Zrobiła owsiankę na mleku z jabłkiem dla siebie.
Goście zeszli dopiero po dziewiątej. Leszek pierwszy, w dresach, od razu do czajnika. Usiadł. Spojrzał na stół. Spytał o jajka były więc Basia ugotowała. Potem Iwona, dalej Danuta z Dominikiem. Po śniadaniu nikt nie ruszył talerzy. Iwona rzuciła tylko, że chciałaby iść nad rzekę, bo ją widziała po drodze. Leszek wolał siedzieć. Danuta z Dominikiem zostali z nim.
Basia zapytała, czy ktoś pomoże posprzątać. Iwona: później na pewno pomogą, tylko chcą się chwilę zrelaksować.
Chwilę trwało aż do obiadu. Siedzieli w telefonach na werandzie. Panowie grali w karty. Iwona coś przeglądała z Danutą i śmiały się. Basia ugotowała obiad zupa z młodych ziemniaków z koperkiem i śmietaną, smażone z cebulą suszone grzyby własnego zbioru, ogórkowa sałatka, kompot z porzeczek. Kiedy zawołała przyszli chętnie, z apetytem.
Ale pani gotuje! powiedziała nagle Danuta, pierwszy raz patrząc na Basię dłużej niż trzy sekundy. Teraz to rzadkość, taka kuchnia.
To prawda, umie, umie potwierdziła Iwona tonem jakby mówiło się o niegroźnym dziwactwie.
Po obiedzie Basia poszła do ogrodu z książką. Chciała usiąść w swoim ulubionym leżaku pod jabłonią zajęty. Leżał Leszek, spał z gazetą na twarzy. Basia rozłożyła krzesełko i usiadła pod płotem. Nie zdążyła nawet przeczytać strony. Zaraz Iwona poprosiła, by pomogła znaleźć coś w spiżarni. Potem Danuta poprosiła o spray na komary. Dominik zgłosił, że wąż do podlewania przecieka i Basia powinna się tym zająć.
Znalazła środek na komary, naprawiła wąż, pomogła z czasopismami, nie wiadomo po co potrzebnymi. Wróciła do książki zawiało ją wiatrem na ziemię, pierwszy rozdział lekko naderwany.
Wieczorem Basia napaliła w saunie. Długo zbierała specjalne brzozowe drewno, układała starannie. Sama musiała narąbać, bo panowie znów przepadli u sąsiada pana Michała Rosińskiego, który miał kury. Wrócili, gdy sauna już się nagrzała.
Wszyscy się wymyli. Leszek długo siedział w parze, dolewał wody bez pytania, zużył jej aromatyczną mieszankę z miasta prawie do końca. Iwona prosiła: podaj ręcznik, podmień witkę, pierwszy był za szorstki. Danuta jeszcze chciała napoju. Basia nosiła im kwas chlebowy w kubkach.
Dla siebie Basia weszła do sauny ostatnia. Woda już ledwie ciepła, drewno już wygasło. Przysiadła w półmroku, patrzyła na węgle w piecyku. Miała w sobie ciszę. Nie dobrą i nie złą. Taką, jakiej doznaje się, kiedy energia się skończy, a nowej jeszcze nie ma.
Umorusała się szybko. Przebrała. W domu bałagan, ktoś narąbał krzywo chleba, okruszki wszędzie, w zlewie góra kubków po kwasie. Na stole, centralnie, otwarta paczka drogiej kawy, tej przywiezionej z osiedlowego sklepiku. Rozsypana na pół blatu, pewnie ktoś sypał na oko.
Posprzątała. Zebrała okruszki. Pozmywała. Schowała kawę z powrotem do kredensu daleko.
W środku ten kłębek urósł. Gęstszy, bardziej konkretny. Ale uznała, że to normalne przecież ludzie wypoczywają, nie da się wymagać od gości sterylnego ładu. Powtarzała to sobie, tak wytrwale, jak kiedyś powtarzała, że Adam tylko się zmęczył, że nie robi tego specjalnie, że powinna zrozumieć.
Syndrom dobrej kobiety. Przeczytała to kiedyś w poradniku i pomyślała, że to o innych. Teraz, w sobotnią noc, stojąc z mokrą gąbką, pomyślała, że może jednak o niej.
W niedzielę wstała wcześniej, nie dlatego że chciała. Po prostu nie spało się. Przez drzwi słyszała chrapanie Leszka, skrzyp podłogi w korytarzu, kiedy ktoś szedł do łazienki. Dom, który był dla niej ostoją ciszy, zalany był cudzą obecnością niezbyt radosną, raczej przytłaczającą.
Wyszła jeszcze w półmroku. Wschód szarzał. Nie było już rosy, noc była ciepła. Usiadła na ławce pod swoją ulubioną jabłonią papierówką. Patrzyła, jak w ogrodzie robi się jasno. Słuchała ptaków. W takie poranki czuła coś, co trudno nazwać jednym słowem może spełnienie, możne święty spokój bez konieczności tłumaczeń.
Dziś tego nie czuła.
Wróciła do domu, zabrała się za śniadanie: solidnie, z rozmachem naleśniki, twarożek ze śmietaną, dżem malinowy, jajecznica z pomidorami. Chciała, by było elegancko, jak prawdziwe śniadanie.
Podczas smażenia naleśników w kuchni zjawił się Dominik. Ziewnął, spojrzał na patelnię. Ja naleśników nie jadam, zrobiłaby pani jajka z kiełbasą? Kiełbasy nie było. To chociaż jajka z czymkolwiek.
Zrobiła jajecznicę.
Potem przyszła Danuta, poprosiła o mocną kawę. Basia wyjęła tę drogą kawę z kredensu, zaparzyła. Danuta wypiła, nie powiedziała nawet dziękuję, wyszła na werandę z telefonem.
Iwona przyszła ostatnia, prawie o jedenastej. Ucieszyła się na widok naleśników. Zawołała Leszka. Jedli powoli, rozmawiali, planując, co by jeszcze zrobić przed odjazdem.
Basiu, a może by jeszcze raz tę saunę, co? rzuciła Iwona, nakładając dżem.
Drewno się kończy powiedziała Basia beznamiętnie.
Ale może chociaż na chwilę, dla rozgrzewki?
Drewna było jeszcze dużo. Ale Basia nie rozpaliła już sauny.
Po śniadaniu poszła do ogródka: trzeba było odchwaścić marchewkę. Robota prosta, ziemia ciepła. Basia robiła swoje, myśli płynęły jak chmury.
Cały dzień to samo obiad, sprzątanie, donoszenie, wynoszenie. Goście odpoczywali. Potrafili to robić z lekkością jakby na urlopie w pensjonacie bez cienia wysiłku. Leszek spał, Dominik grał w karty tym razem samotnie. Danuta przeglądała coś w telefonie. Iwona zapraszała co jakiś czas Basię, żeby posiedziała, pogadała. Ale kończyło się tym, że Iwona opowiadała Basi o sobie, swoich sprawach, znajomych. Baśka tylko przytakiwała.
Granice w przyjaźni. Przypomniał jej się ten tekst z poradnika. Ale jak to wygląda w praktyce? Odejść w połowie rozmowy? Powiedzieć wprost nie? Wydawało się, że to będzie nieuprzejmość, obraza, rozłam. Jakby powiedzenie chcę pobyć sama miało zburzyć cały porządek.
Oczywiście nic by się nie rozpadło. Ale Basia jeszcze nie była tego pewna. Jeszcze.
Wieczorem po kolacji goście rozłożyli się na huśtawce w sadzie starej, własnoręcznie zrobionej z sąsiadem Michałem Rosińskim latem ubiegłego roku, porządny kawał roboty. Zazwyczaj sama tu siadała patrzyć na zachód słońca.
Dziś siedziała tam Iwona z Danutą. Panowie znów poszli do Michała, zwabieni czymś w garażu. Basia posprzątała po kolacji. Wynieśli śmieci. Przeszła się po ogródku, sprawdziła, czy szklarnia zamknięta była. Weszła do domu, chciała wyjść na ganek z kocykiem.
Huśtawka stała w końcu ogrodu, przy porzeczce, kilkanaście metrów od ganku. W wieczornej ciszy, przy bezwietrznej pogodzie, doskonale słychać było rozmowy.
Nieźle się urządziła, mówiła Danuta Basia rozpoznała jej głos.
Mówiłam odpowiedziała Iwona zadowolona. Tacy ludzie jak ona potrzebują, żeby ich ktoś potrzebował. Inaczej nikt by tu nie przyjeżdżał.
Danuta coś powiedziała szeptem. Iwona zaśmiała się krótko.
Daj spokój. Sama zaprosiła, sama wszystko przygotowała. Na ośrodku taki weekend za trzy osoby z jedzeniem to majątek. A tu wszystko gratis. Myślałam już zimą, żeby tu wpaść, skoro wyremontowała.
Krótka pauza. Skrzypnęła huśtawka.
Trochę żal mi jej powiedziała Danuta.
No żal. Ale co, nie skorzystać?
Basia stała na schodach z kocykiem w rękach. Przyszło coś zimnego nie żal, nie taka złość co kiedyś znała. Zimna jak kamień pewność.
Odwróciła się. Cicho weszła do domu, nie skrzypiąc drzwiami. Powiesiła kocyk, weszła do kuchni, zapaliła małą lampkę. Wyjęła zeszyt i ołówek.
Odbudowa po rozwodzie myślała, że już umie widzieć ludzi bez różowych okularów. Jednak nie aż tak.
Ale to się da naprawić.
Na czystej stronie rozpoczęła rachunek. Zakupy mięso na kotlety, kilogram dwieście, aktualne ceny. Ziemniaki, ogórki, grzyby suszone, mleko, śmietana, ser, jajka, warzywa, chleb, masło, dżem trzy rodzaje: malinowy, jagodowy, morelowy część z kupnych owoców. Herbata, kawa, mąka do naleśników, drożdże do placka, kwas, kompot z własnych porzeczek.
Przypominała sobie każdą wizytę w sklepie, każdy paragon. Wtedy to była troska, dziś coś zupełnie innego.
Nalewka śliwkowa, którą znalazł Leszek. Ceny nie dała po złotówkach, lecz po godzinach spędzonych przy drzewie zbierała sama śliwki, warzyła tygodniami. Przeliczyła wedle sąsiedzkich cenników.
Drewno do sauny wiedziała dokładnie, ile za metr, ile zużyto. Dodała.
Na telefonie znalazła stronę pobliskiego ośrodka Leśna Polana, pięć kilometrów stąd. Sprawdziła ceny pokój dwuosobowy na trzy noce, wyżywienie, sauna.
Wszystko wypisała: suma nie kolosalna, ale już całkiem wyraźna.
Dodała jeszcze na dole: usługa sprzątania i obsługa gości nie przeliczała, tylko wpisała dla zasady.
Było już grubo po północy. Goście spali. Basia zamknęła zeszyt, zgasiła lampkę, położyła się. Tego wieczoru spała najlepiej od kilku nocy.
Poniedziałek przywitał ją chmurnym niebem. Słońca nie było. Trawa sucha, rosa już nie padała. Basia wyszła na ogród, napoiła ogórki, poprawiła pałąki. Wszystko było na miejscu, uporządkowane.
Śniadanie najprostsza owsianka, woda, sól. Chleb, trochę sera, masło, odrobinka dżemu. Herbata. Nic więcej.
Iwona zeszła po dziewiątej. Spojrzała na stół, zmarszczyła brwi.
Owsianka?
Owsianka odparła Basia.
To nic nie ma więcej?
Owsianka i chleb z serem.
Iwona nie komentowała, zjadła po cichu. Reszta też. Danuta spytała o dżem nie mam już.
Po śniadaniu goście powoli się pakowali. Leszek chodził podwórkiem, jakby żal mu było wyjeżdżać. Iwona szukała gdzieś kremu. Zebrali torby, wynieśli się pod samochód.
Wtedy Basia wyszła na schody z kartką osobno, uporządkowaną. Podkreślona suma na dole.
Iwonka powiedziała spokojnie zaczekaj chwilkę.
Podała jej kartkę.
Iwona wzięła ją niechętnie, spojrzała ze zdumieniem, które błyskawicznie zamieniło się w ostrożność.
Co to?
Rachunek za pobyt. Wszystko policzyłam.
Zapadła cisza. Iwona przeczytała, podniosła oczy.
Ty na serio?
Najzupełniej.
Basia…
Nie proszę za sprzątanie, za saunę, za drewno, za wyżywienie tylko produkty i wydatki.
Leszek przysunął się, spojrzał przez ramię.
To jakiś żart?
Nie.
Basia, my jesteśmy przyjaciółmi Iwona mówiła już innym tonem między przyjaciółmi tak nie wypada.
Przyjaciół nie nazywa się żałosnymi za plecami powiedziała Basia cicho, ale stanowczo. Ani nie traktuje domu jak darmowego pensjonatu.
Iwona momentalnie się zmieniła na twarzy. Chyba pierwszy raz w życiu Basia widziała ją zdezorientowaną.
Podsłuchiwałaś?
Przechodziłam na ganek. Była cisza.
Danuta odsunęła się kawałek, Dominik patrzył w ziemię.
To śmieszne powiedziała Iwona z tą stanowczością, którą Basia pamiętała z czasów pokoju nauczycielskiego, gdy upierała się przy swoim. To ty zaprosiłaś nas sama!
Tak. I było miło. Dopóki nie usłyszałam, co myślą o mnie ludzie, których uważałam za bliskich.
Źle zrozumiałaś.
Zrozumiałam dokładnie.
Milczenie. Iwona złożyła kartkę, znowu ją rozłożyła.
Jeśli rachunek nie zostanie uregulowany dodała Basia zupełnie spokojnie zgłoszę do ochrony osiedla nielegalne korzystanie z prywatnej nieruchomości. Mam pełne dokumenty.
Zwariowałaś?
Raczej w końcu zmądrzałam. Dane do przelewu są na odwrocie.
Odwróciła się, weszła do domu. Za plecami rozległy się ściszone głosy. Słów nie słyszała i nie chciała słyszeć. Zapaliła czajnik, stanęła przy oknie. Szare niebo, ogród, jabłonie z zalążkami owoców.
Telefon zadzwonił po kilku minutach przyszedł przelew, o jedną trzecią za niski. Odpisała jednym słowem: reszta. Po chwili przyszły kolejne przelewy. Suma się zgodziła.
Schowała telefon. Zaparzyła dla siebie herbatę.
Z zewnątrz dochodził dźwięk ruszających samochodów. Najpierw jedno, potem drugie. Drzwi się zatrzasnęły. Furtka nie. Wyszli, nie zamykając.
Basia wyszła na ganek. Samochody już znikały za zakrętem. W ostatniej sekundzie zobaczyła jeszcze dłoń Iwony w oknie nie był to gest pożegnania. Potem wszystko znikło.
Zamknęła furtkę.
Wróciła do domu.
Zajrzała do pokojów, które zajmowali goście. U Iwony i Leszka rozrzucone prześcieradło, papierowy kubek po soku na podłodze, na parapecie szklanka z resztką mętnego płynu. W pokoju Danuty i Dominika czyściej, ale też z tą niedbałością, jak w hotelu, gdzie sprzątanie wliczone w cenę.
Metodycznie wszystko uporządkowała. Zebrała pościel, wywietrzyła, starła podłogi, wyrzuciła kubek. Otworzyła okna.
Na werandzie znalazła pustą butelkę po prosecco do śmieci.
Potem wróciła do swojej małej sypialni, z półką nad łóżkiem, widokiem na krzak porzeczki. Tam wszystko było na swoim miejscu. Jej rzeczy nietknięte. Ale coś jeszcze wymagało porządkuję nie od razu wiedziała co. Potem zrozumiała. Otworzyła telefon, znalazła kontakt Iwona. Zablokuj. Danuta Twardowska. Zablokuj.
Odłożyła telefon. Głęboki wydech, jakby z dna płuc.
Ulga. Prawdziwa, niespodziewana. Jakby przez długi czas niosło się coś ciężkiego i w końcu można było postawić na ziemi.
Wyszła do ogrodu. Wciąż szaro, ale jaśniej. Chmury przesuwały się w jednym miejscu przebłysło złote światło.
Chwyciła motykę. Poszła do ogródka odchwaszczać grządkę ogórków. Robiła to spokojnie, regularnie. Ziemia pod palcami była ciepła. Miała ten swój lipcowy zapach.
Pracowała tak z pół godziny. Wyprostowała się, przetarła czoło i usłyszała znajome kroki wzdłuż płotu.
Pani Barbaro odzywa się głos za płotem. Dzień dobry!
To był pan Michał Rosiński, sąsiad z prawej. Sześćdziesiąt dwa lata, były inżynier, wdowiec od pięciu lat, cichy miłośnik ogrodu i złotej rączki. Znali się od dawna, od kiedy Basia zaczęła regularnie bywać na działce. Witam się zawsze, czasem rozmawiają przez płot o pogodzie czy sadzonkach. Pomógł jej podnieść walący się płot wiosną, ona dawała mu słoik miodu od lokalnego pszczelarza.
Dzień dobry, panie Michale.
Podszedł do siatki, w koszuli w kratę, bez czapki. W rękach talerz pod ściereczką.
O, tu mam świeżutkie szarlotki, podaje przez płot. Za dużo mi wyszło. Weźcie, póki ciepłe.
Basia przyjęła talerz, czuła przez ściereczkę ciepło.
Dziękuję bardzo, panie Michale.
Widziałem, że goście wyjechali stwierdził rzeczowo.
Tak, wyjechali.
Mieli być dłużej?
Mieli.
Chwila ciszy. Potem, jak to w Polsce na wsi niby nie wprost, ale wszystko wiadomo.
Mam wodę na herbatę. Zapraszam, wygodna ławeczka przy płocie, właśnie naprawiłem.
Spojrzała na jego spokojną twarz, bez cienia litości czy ciekawości. Tylko zwykła propozycja.
Bardzo chętnie. Zaraz przyjdę.
Wniosła talerz, umyła ręce, narzuciła sweterek, bo zaczynało się ochładzać. Wyszła przez furtkę.
Ławeczka była szeroka, pod starą gruszą. Pan Michał zrobił mocną herbatę, przyniósł dwa kubki, talerzyk z cukrem.
Usiedli.
Przez dłuższą chwilę milczeli, w tej dobrej ciszy, jaką się dzieli tylko z kimś swoim. Grusza szumiała leciutko nad głową. Kura gdakała gdzieś za ogrodem.
Od dawna chciałem zapytać zaczął Michał jak pani daje rade, sama przy tym domu?
Daję. Przywykłam.
Działka piękna się zrobiła. Pamiętam, jak tu pani przyjechała, jeszcze ruina była.
Była.
Teraz aż miło spojrzeć.
Napiła się herbaty. Kawałek ciasta, ciepły, dobry.
Panie Michale spojrzała na niego pan coś słyszał dziś rano przy bramie?
Zamyślił się krótko.
Słyszałem coś niecoś.
I co pan sądzi?
Wielu ludziom się wydaje, że kogoś znają. Często mylą wygodę z bliskością. Różnica ogromna.
Spojrzała na niego.
Długo nie widziałam tej różnicy.
Wiele kobiet tego nie widzi. Bo uczą się dbać o innych, siebie pomijają.
Złapał szarlotkę, ugryzł.
Chyba dobra mi wyszła.
Dobrze bardzo, uśmiechnęła się.
Promień słońca w końcu przecisnął się przez chmury. W gruszy zalśniły mokre liście.
Myśli pan, że ludzie, którzy wykorzystują innych, wiedzą co robią?
Tym razem zamyślił się na poważnie.
Niektórzy wiedzą, a nie uważają tego za zło. Bo przecież ktoś się zgadza, więc jest OK. Inni nie myślą o tym wcale żyją, jak umieją.
A ci, którzy się godzą?
Ci najczęściej boją się odmówić. Boją się, że jeśli nie ustąpią, to zostaną sami.
Basia przytaknęła. Tak właśnie było. Do czasu.
Moja świętej pamięci żona też taka była: dawała wszystkim. A potem płakała w kuchni i wmawiała sobie, że wszystko dobrze.
Udało jej się kiedyś powiedzieć nie?
Nie. Nie zdążyła.
Krótka fraza niosąca całą wagę. Basia nie powiedziała nic po prostu była.
Dobrze pani zrobiła, powiedział po chwili. Z tym rachunkiem. Ludzie nie docenią, ale to i tak słuszne.
Myśli pan, że to dobrze?
Wiem, że dobrze. Bo pani nie jest już wygodna. A to początek zmian.
Pierwszy raz od trzech dni uśmiechnęła się szczerze.
Siedzieli jeszcze długo. Gadali potem o rzeczach prostych o fatalnych truskawkach w tym roku, o starym hydroforze, o książce, którą pan Michał czytał całą wiosnę. O ptakach, które jakby przestały przylatywać. Potem milczeli.
Gdy zupełnie się ściemniło, Basia podziękowała za herbatę i szarlotki. Wróciła do domu. Posprzątała po sobie. Sprawdziła okna. Zajrzała do swojego pokoju.
Wszystko jak zawsze łóżko, regał z książkami, krzaczek porzeczki za oknem. Teraz tylko ciemno krzak poznawać trzeba po kształcie.
Usiadła na łóżku z książką tą, której nie doczytała w piątek. Przeczytała stronę, odłożyła.
Była cisza. Jej własna cisza, do której przywykła przez dwa i pół roku kiedyś przerażająca, dziś już jej.
Równowaga w relacjach czytała gdzieś to zdanie. Myślała, że chodzi o coś wielkiego. A to w zasadzie o to jedno: czy ktoś jeszcze coś wnosi, poza apetytem czy oczekiwaniami. Czy po takim spotkaniu zostaje choć tyle, co było na początku.
Po tej wizycie zostało mniej. Mniej nalewki, mniej drewna, mniej kawy, mniej spokoju. Ale pojawiło się coś innego. Jeszcze nie wiedziała, jak to nazwać może przejrzystość? Może umiejętność postawienia granicy, dla której nie trzeba krzyczeć, wystarczy kartka i spokojny głos.
Położyła się, przykryła. Słyszała, jak za oknem ptaki szukają noclegu. Żaby milczały, pewnie nie ta noc.
Tuż przed zaśnięciem pomyślała, że jutro trzeba będzie zreperować pałąk przy ogórkach. Podlać maliny. Obejrzeć porzeczki może już czas zbierać.
Dużo roboty. Dobrej, własnej.
Zamknęła oczy.
Za oknem zgasło wszystko do końca. Wieś Żabiczki uspokoiła się. Ktoś gdzieś przejechał i zniknął w ciszy. Jabłonie ciemniejsze niż niebo. Noc była łagodna, ciepła.
Basia Buczkowska, lat pięćdziesiąt sześć, emerytowana nauczycielka, właścicielka domu, tego ogrodu i tej ciszy spała.
Wstała rano jak zwykle, wpół do siódmej. Niebo bez chmur, rosa biała na trawie, tylko kącik ogrodu oświetlony słońcem. Wysunęła się w kaloszach grawel skrzypiał pod butami.
Od razu naprawiła pałąk przy ogórkach. Maliny podlała z konewki. Porzeczki gotowe do zbioru, jeszcze dzień, dwa. Przebierała jagody palcami jędrne, ciężkie.
W kuchni nastawiła wodę, ukroiła chleb, wyjęła masło, ser, domowy dżem jagodowy zrobiła dla siebie śniadanie. Takie, jakie lubi najbardziej.
Usiadła przy stole.
Za oknem wśród gałęzi jabłoni coś się krzątało sikora, mała, energiczna, w żółtym brzuszku. Skakała po liściach, szukała swoje.
Basia patrzyła, jadła powoli.
Wtedy usłyszała głos zza płotu.
Pani Barbaro! Dzień dobry, jak się spało?
Podniosła się, uchyliła okno. Pan Michał już w kratę, pewnie też wstał wcześnie.
Dzień dobry, panie Michale. Dobrze się spało.
To dobrze. Chwila milczenia. Mam tu trochę dżemu wiśniowego pierwsza partia. Może pani spróbowałaby?
Popatrzyła mu prosto w oczy. Po prostu, bez gestów i słów.
Proszę przynieść odpowiedziała. Herbata jeszcze ciepła.
Już idę.
Wyszedł. Basia zamknęła okno, wyjęła drugą filiżankę.
Sikora jeszcze chwilę przysiadła na jabłoni, potem poleciała w ogród. Gałąź chwilę się kołysała, aż w końcu ucichła.
Skrzypnęła furtka.
