Pracuję w inspektoracie nadzoru budowlanego w Lublinie od trzynastu lat. Większość zgłoszeń, które do nas trafiają, to drobiazgi — ktoś komuś zasłonił słońce, ktoś postawił szopę bez pozwolenia, komuś przeszkadza kolor elewacji. Ale tamtego wrześniowego poranka, kiedy wszedłem na posesję przy ulicy Głębokiej, od razu poczułem, że to będzie inna sprawa.
Kobieta, która zgłosiła naruszenie, czekała już na chodniku. Ramiona skrzyżowane, kubek kawy w dłoni, uśmiech, który nie sięgał oczu. Jej sąsiad — mężczyzna po pięćdziesiątce, w roboczych butach i flanelowej koszuli — stał przy furtce i nawet nie patrzył w moją stronę. W ręku trzymał kartkę, mój nakaz kontroli.
— Dzień dobry — powiedziałem. — Inspektor Marek Zieliński, nadzór budowlany.
— Wiem, po co pan przyszedł — odpowiedział spokojnie. — Proszę, niech pan mierzy.
Otworzył furtkę. Wszedłem na podwórze, wyciągnąłem miarkę i poziomnicę. Płot był stary, drewniany, miejscami wyblakły od słońca. Sztachety miały może ze trzydzieści lat. Zaczynam od słupka przy bramie, potem idę wzdłuż granicy działek.
Sąsiadka ruszyła za mną krok w krok.
— I jak? — rzuciła, kiedy przykucnąłem przy pierwszym przęśle. — Jest za wysoki, prawda?
Nie odpowiedziałem. Wyciągnąłem notatnik, zapisałem pierwszy pomiar: sto osiemdziesiąt dwa centymetry.
— Bo wie pan — ciągnęła — niektórzy myślą, że przepisy ich nie dotyczą. A potem zdziwienie, jak przychodzi kontrola.
— Proszę mi pozwolić pracować — powiedziałem cicho.
Odsunęła się o pół kroku, ale nie przestała patrzeć. Mężczyzna stał przy furtce, ręce w kieszeniach. Ani razu nie spojrzał w jej stronę.
Mierzyłem każdy odcinek. Pięć przęseł, cztery słupki, brama wjazdowa. Wszystko zapisywałem. Norma dla ogrodzeń w zabudowie jednorodzinnej to sto osiemdziesiąt centymetrów, chyba że miejscowy plan zagospodarowania mówi inaczej. Sprawdziłem plan w telefonie — dla tej części Lublina zapis był standardowy.
Płot miał sto osiemdziesiąt dwa. O dwa centymetry za dużo.
Zamknąłem notatnik. Poderwałem wzrok.
Sąsiadka już się uśmiechała.
— No i? — zapytała, przechylając głowę. — Mówiłam?
Mężczyzna nadal stał bez ruchu. Tylko palce zacisnął na kartce, którą trzymał — tej z moim wezwaniem.
I wtedy coś mi nie pasowało. Płot wyglądał na stary. Bardzo stary. A dokumenty właściciela mówiły, że kupił dom jedenaście lat temu. Poprosiłem o akt własności i mapę geodezyjną. Przyniósł z domu teczkę, a ja rozłożyłem mapę na masce mojego samochodu.
Tamta kobieta podeszła bliżej.
— Co pan jeszcze sprawdza? Przecież wszystko jasne. Jest za wysoki.
Spojrzałem na mapę. Potem na płot. Potem znowu na mapę.
Linia graniczna działek biegła inaczej, niż stał płot. O jakieś czterdzieści centymetrów. Płot nie stał ani dwa centymetry za wysoko — on stał nie na granicy. I to nie był płot sąsiada. To był płot sąsiadki.
Wyprostowałem się i popatrzyłem na kobietę.
— Proszę pani — powiedziałem. — Ten płot stoi na pani działce.
Kubek z kawą znieruchomiał w jej dłoni.
— Co?
— Sztachety są dwa centymetry powyżej normy, to prawda. Ale ogrodzenie stoi czterdzieści centymetrów w głąb pani posesji. Od lat. Państwa granica biegnie tutaj.
Przeszedłem kilka kroków i wskazałem miejsce na trawniku obok róż.
— To znaczy, że to pani płot. I to pani odpowiada za jego wysokość.
Zapadła cisza taka, że słyszałem, jak po ulicy jedzie autobus linii czterdzieści dwa. Kobieta otworzyła usta, potem je zamknęła. Odwróciła się do mnie, potem do sąsiada, jakby czekała, że ktoś powie, że to żart.
Sąsiad nic nie powiedział. Dopiero teraz na niego zerknąłem — patrzył na swoją działkę, na różane krzaki, na stary płot.
— To niemożliwe — powiedziała w końcu. — Przecież ten płot stał tu, zanim się wprowadziłam.
— Właśnie — odparłem. — Stał. I dlatego nie zmienił się jego status prawny. Utrwalone ogrodzenie. Od lat użytkowane w tym samym miejscu. To pani powinna go obniżyć, nie pan.
Sąsiad podszedł o krok.
— Ile? — zapytał.
— Słucham?
— Ile dokładnie brakuje do normy?
— Dwa centymetry.
— To może dam pani moją piłę — powiedział do sąsiadki. — Tylko trzeba uważać, bo jest naostrzona.
Nie powiedział tego złośliwie. Nawet się nie uśmiechnął. Powiedział to tak, jakby naprawdę chciał pomóc.
Kobieta wciągnęła powietrze i wyszła z podwórza bez słowa. Został po niej kubek po kawie, postawiony na słupku przy furtce. Sąsiad wziął go i wyrzucił do kosza przy garażu.
— Dziękuję — powiedział, kiedy spisywałem protokół.
— Nie ma za co. Robię swoje.
— A co teraz będzie? Musi pan coś zrobić?
— Wystawię wezwanie do przywrócenia zgodności. Tylko nie dla pana.
Podpisał protokół, podał mi długopis. Zauważyłem na tym długopisie naklejkę z katalogu firmy budowlanej, z numerem telefonu. Pomyślałem, że to jego firma, że pewnie sam chciał kiedyś ten płot obniżyć, ale nie było komu zgłosić.
Wracałem do samochodu, kiedy on zawołał:
— Panie inspektorze!
Odwróciłem się.
— Napiłby się pan kawy? Zaparzyłem rano. Wciąż ciepła.
Stałem chwilę z teczką w ręku. Miałem w planie jeszcze jedną kontrolę na Czechowie, ale to było dopiero za godzinę.
— Czemu nie — powiedziałem.
Weszliśmy do kuchni. Pachniało świeżo zmieloną kawą i szarlotką, która stała na blacie pod ściereczką. Usiadłem przy stole, a on nalał mi kubek. Porcelana była cienka, z niebieskim wzorkiem. Nie pasowała do flanelowej koszuli i roboczych butów. Ale jakoś do niego pasowała.
— Żona piekła — powiedział, wskazując na szarlotkę. — Zanim odeszła.
Pokiwałem głową.
Nie pytał o sąsiadkę. Nie wspomniał jej ani razu. Dopiero kiedy dopiłem kawę i wstałem, powiedział:
— Wie pan, ja nie mam nic przeciwko temu, żeby ten płot był o dwa centymetry niższy. Tylko nie lubię, jak ktoś próbuje mnie do czegoś zmusić.
— Rozumiem.
— Ale skoro to nie jest mój płot, to chyba nie muszę nic robić.
— Nie musi pan.
Uśmiechnął się lekko.
— To dobrze. Bo ja już swoje w życiu przepłaciłem.
Wyszedłem. Po drodze minąłem dom sąsiadki. W oknie na piętrze poruszyła się firanka. Nie zatrzymałem się.
Dwa tygodnie później dostałem z kancelarii komorniczej pismo, że pani z działki obok wniosła skargę na decyzję. Chciała, żebym został odsunięty od sprawy, bo byłem „stronniczy i napiłem się kawy z drugą stroną”. Przełożony wezwał mnie do gabinetu, pokazał mi to pismo, a potem obrócił je na drugą stronę, gdzie ktoś dopisał długopisem: „Kawa była dobra. Szarlotka jeszcze lepsza.”
— Marek — powiedział. — Ile kosztuje ta szarlotka?
— Czternaście złotych w cukierni. Ale ta była domowa.
— To nie będziesz miał sprawy. Ale następnym razem pij kawę u siebie.
Kobieta ostatecznie zapłaciła karę: czterysta złotych za utrudnianie postępowania i koszty nowej ekspertyzy geodezyjnej. Z tego, co słyszałem, zapłaciła bez odwołania. Sąsiadowi zaś, kiedy wymieniał skrzynkę na listy, powiedziała, że ma za niską.
Nie odpowiedział jej. Poprawił tylko skrzynkę i wszedł do domu, a potem z okna kuchni, tam gdzie stoi stół z niebieską porcelaną, obserwował, jak odchodzi w stronę furtki, na której wciąż trzeba wymienić zawias.
W listopadzie dostałem od niego kartkę świąteczną. W środku nic poza jednym zdaniem: „Płot stoi. Sąsiadki już nie ma. Wyprowadziła się na Kalinowszczyznę.” I dopisek ołówkiem: „Szarlotka w tym roku z antonówek.”
