Nie potrafię porąbać tego drewna i nie wiem, co robię źle.
Może siekiera jest tępa. Może to ja się do tego nie nadaję. Drewno suche, gmina w Sokółce przywozi je za darmo dla samotnych matek i emerytów — dwa razy do roku, ciężarówka podjeżdża pod blok, zrzuca stertę przy komórkach i jedzie dalej. Mam siedemnastoletniego syna, Kubę, i tyle. Kolejny raz stoję z tą siekierą w rękach i klocek nawet nie pęka, tylko odskakuje w śnieg.
Nazywam się Halina Wrona, mam czterdzieści trzy lata, pracuję w kuchni szkolnej podstawówki numer cztery. Mąż zmarł pięć lat temu — zawał, w garażu, przy własnym aucie, które zresztą nigdy nie dojechało do stacji kontroli. Od tamtej pory sama. Mieszkanie po teściach, trzy pokoje na Zielonej, blok z wielkiej płyty, winda co drugi tydzień nie działa.
Kuba jest w tym mieszkaniu zameldowany, ale mieszka głównie u swojej dziewczyny na Kolejowej. Wpada raz w tygodniu, czasem rzadziej. Ostatnio przyszedł nie po to, żeby pomóc z drewnem.
— Mamo, muszę z tobą pogadać o mieszkaniu.
Postawiłam czajnik. Za oknem szron na szybie, telewizor w kuchni gadał sam do siebie — jakiś program o remontach. Nie wyłączyłam, ręce miałam zajęte parzeniem herbaty.
— Co z mieszkaniem?
— No bo ja z Martą chcemy brać kredyt. Na swoje. A doradca powiedział, że jak będę miał udział w tym mieszkaniu, to bank policzy mi to jako zdolność. Że łatwiej dostaniemy większą kwotę.
— Jaki udział, Kuba, to jest moje mieszkanie, po babci i dziadku twoim.
— No właśnie, ale ja tu jestem zameldowany od urodzenia. Formalnie połowa mi się należy, mama sama mówiła kiedyś.
Nie mówiłam tego nigdy. Powiedziałam kiedyś, że po mnie to wszystko będzie jego, bo nie mam nikogo innego. To zupełnie co innego niż "połowa się należy" teraz, gdy ma dwadzieścia dwa lata i dziewczynę w ciąży, o czym akurat wtedy jeszcze nie wiedziałam.
Zgodziłam się na notariusza. Głupia byłam czy zmęczona — nie umiem tego dzisiaj rozsądzić. Umówiliśmy się na kancelarię przy Placu Kościuszki, w piątek rano, bo miałam wolne od pracy. Kuba przyszedł z Martą i z jakimiś papierami od doradcy kredytowego. Podpisałam darowiznę połowy mieszkania na syna. Notariusz, pan Zborowski, pytał dwa razy, czy jestem pewna. Byłam pewna, bo to był mój syn.
Trzy miesiące później Kuba zadzwonił i powiedział, że bank dał kredyt, ale pod warunkiem, że cała nieruchomość będzie jego — bo współwłasność z osobą trzecią komplikuje zabezpieczenie hipoteki. Poprosił, żebym przepisała resztę. Powiedziałam, że muszę pomyśleć. On powiedział, że nie ma czasu myśleć, bo termin na akceptację oferty banku mija za dziesięć dni.
Nie przepisałam. I wtedy zaczęło się to, co teraz nazywam po imieniu — chociaż długo nie umiałam.
Kuba przestał odbierać telefon. Marta napisała mi SMS-a, że "może powinnam się zastanowić, czy chcę, żeby wnuk urodził się bezdomny". Byłam wtedy w kuchni szkolnej, obierałam ziemniaki na drugie śniadanie dla trzecioklasistów, i czytałam to na telefonie oparta o blat ze stali nierdzewnej. Pani Basia z kuchni spytała, czy coś się stało. Powiedziałam, że nic, i dalej obierałam.
W październiku przyjechała ciężarówka z drewnem. Zawsze przyjeżdżała na ten sam plac przy komórkach, sąsiedzi się schodzili, każdy brał swoją część, ktoś pomagał starszym znieść na wózku. Ja wzięłam swoją stertę — sto dwadzieścia kłód bukowych, bo tyle mi się należało na sezon jako samotnej po mężu z synem na utrzymaniu, choć syn już dawno nie był na moim utrzymaniu. Postawiłam siekierę przy drzwiach piwnicy i próbowałam rąbać sama, bo nie miałam już kogo prosić.
Ósmego listopada Kuba przyszedł. Nie zapukał, miał jeszcze klucze. Wszedł prosto do kuchni, gdzie akurat siedziałam z rachunkiem za ogrzewanie — dwieście osiemdziesiąt złotych za październik, sama, grzejnik w łazience i tak trzymałam na najniższym.
— Musisz podpisać, mama. Bank czeka. Jak nie podpiszesz w tym tygodniu, tracimy mieszkanie, które już wybraliśmy, na Osiedlu Słonecznym. Zadatek przepadnie.
— A jak ja podpiszę, to co zostaje mnie?
— Będziesz tu dalej mieszkać, nikt cię stąd nie wyrzuca.
— Na jakim prawie, Kuba? Jak to będzie twoje w stu procentach, to ja tu będę mieszkać z twojej łaski.
Milczał chwilę, a potem powiedział zdanie, którego nie zapomnę, bo powiedział je bez emocji, jakby czytał z kartki:
— No to może faktycznie powinnaś pomyśleć, gdzie będziesz mieszkać. Bo my z Martą i tak się tu wprowadzimy, jak dziecko się urodzi. Trzy pokoje, ty jedna, to nielogiczne.
Wyszedł, zostawił drzwi otwarte. Zimno wleciało do przedpokoju, poczułam je na kostkach, siedząc przy stole z tym rachunkiem za ogrzewanie.
Tego wieczoru zadzwoniłam do kuzynki, Ewy, która mieszka w Białymstoku i pracuje w sądzie rejonowym jako protokolantka — nie prawniczka, ale zna procedury lepiej niż niejeden adwokat po znajomości. Powiedziałam jej wszystko, łącznie z tą siekierą i drewnem, które leżało nierozrąbane pod ścianą komórki.
— Halina, ty masz jeszcze połowę. Nikt ci nic nie zrobi bez twojej zgody. Ale musisz przestać się bać, że to twój syn.
Umówiła mnie z adwokatem, panią Kalinowską, z kancelarii na Lipowej. Poszłam tam we wtorek po pracy, w fartuchu jeszcze spod bluzy, bo nie zdążyłam się przebrać. Pani Kalinowska przejrzała akt notarialny darowizny i powiedziała rzecz, która mnie otrzeźwiła bardziej niż cokolwiek innego: że darowizna już jest zrobiona i nieodwołalna bez szczególnych powodów, ale że ja jako współwłaścicielka mam pełne prawo do swojej połowy, mogę tam mieszkać, mogę nią rozporządzać, i nikt — łącznie z synem — nie ma prawa mnie stamtąd usuwać ani zmuszać do dalszych ustępstw.
— A jeśli on i tak się wprowadzi z żoną i dzieckiem, i zacznie mnie wypychać?
— To pani, jako współwłaścicielka, może wystąpić o zniesienie współwłasności. Sąd może nakazać sprzedaż mieszkania i podział pieniędzy po połowie, jeśli nie da się dogadać inaczej. Pani syn dostanie swoją połowę w gotówce, nie w metrach.
Wróciłam do domu i pierwszy raz od miesięcy spałam sześć godzin bez przerwy.
W grudniu Kuba przyszedł znowu, tym razem z Martą, już w widocznej ciąży, w siódmym miesiącu. Usiedli w kuchni, ja postawiłam przed nimi herbatę z cytryną, bo tak się robi, nawet jak człowiek jest zły.
— Podpisałaś coś u prawnika, mama? Sąsiadka mówiła, że widziała cię na Lipowej.
— Podpisałam pełnomocnictwo dla pani Kalinowskiej. Żeby reprezentowała moje interesy jako współwłaścicielki.
— Jakie interesy, to jest rodzina, nie firma.
Wtedy wyjęłam z szuflady kredensu kopertę, którą przygotowałam dzień wcześniej razem z panią Kalinowską — pismo informujące, że jako współwłaścicielka nieruchomości nie wyrażam zgody na zamieszkanie w niej osób trzecich bez mojej pisemnej zgody, oraz że w razie próby faktycznego przejęcia lokalu wystąpię do sądu o zniesienie współwłasności poprzez sprzedaż licytacyjną.
Marta zbladła, chwyciła się za brzuch, jakby to miało coś zmienić. Kuba wziął pismo, przeczytał, ręce mu drżały tak, że kartka szeleściła.
— Ty chcesz mnie eksmitować? Własnego syna?
— Nie chcę nic, Kuba. Chcę, żebyś ty i twoja żona przestali traktować to, że jestem sama, jako powód, żeby zabrać mi dach nad głową. Masz swoją połowę. Sprzedaj ją, jak chcesz. Kup mieszkanie na Osiedlu Słonecznym za swoje pieniądze i za pieniądze z tej połowy. Ale w tym mieszkaniu, przy Zielonej, mieszkam ja, dopóki żyję, chyba że sąd zdecyduje inaczej.
Nie krzyczałam. Głos mi się nie trząsł, co samą mnie zdziwiło, bo spodziewałam się, że przy nim zawsze będę się trząść.
Wyszli. Trzasnęły drzwi tak, że framuga puściła kurz na regał z talerzami po mamie.
W lutym przyszło pismo z sądu — Kuba, poinformowany przez swojego adwokata, że sprawa o zniesienie współwłasności i tak skończy się sprzedażą licytacyjną z podziałem środków, zaproponował ugodę: ja wykupuję jego połowę za sto osiemdziesiąt tysięcy złotych, on rezygnuje z roszczeń do lokalu. Wzięłam kredyt hipoteczny, pierwszy w życiu, w wieku czterdziestu trzech lat, na dwadzieścia lat, rata tysiąc dwieście złotych miesięcznie. Podpisałam akt u tego samego notariusza, pana Zborowskiego, który tym razem nie pytał dwa razy, czy jestem pewna — widział chyba po mojej twarzy, że jestem.
Wnuk urodził się w marcu, chłopiec, dali mu na imię Antoni. Widziałam go raz, na zdjęciu, które przysłała mi sąsiadka Marty, nie oni sami.
Drewno na ten sezon porąbał mi sąsiad z parteru, pan Henryk, emeryt, za dwie setki i słoik miodu. Siekierę kupiłam nową, w markecie budowlanym przy obwodnicy, ostrzejszą, cięższą. Stoi teraz przy drzwiach piwnicy, razem z teczką, w której trzymam akt własności — cały, sto procent, moje nazwisko, nikogo więcej. Otwieram tę teczkę czasem wieczorem, nie po to, żeby się nad czymś rozczulać. Po to, żeby sprawdzić, czy wszystko się zgadza. Zgadza się.
