Cisza w słuchawce trwała za długo. Wiedziałem, że Marta czeka po drugiej stronie na moją odpowiedź, a ja wpatrywałem się w pęknięcie na blacie stołu, w miejscu gdzie kiedyś stał ekspres do kawy, którego teściowa też zabrała razem z resztą mebli.
— Wiesz, że mama musiała mnie prosić o pożyczkę? — powtórzyła, bo za pierwszym razem chyba nie doczekała się reakcji. — Po tym, jak dała nam po sto dwadzieścia tysięcy? Ciekawe, gdzie ty masz swoją część, skoro nawet nie pomyślałeś, żeby jej zaproponować pomoc.
Nazywam się Dariusz, mam trzydzieści trzy lata, i w tamtą niedzielę po raz pierwszy od roku musiałem powiedzieć komuś z rodziny, na co poszły pieniądze po dziadku Tadeuszu.
Zacząłem od tego, że zapytałem, czy mama mówiła jej, ile dokładnie zostało mi z tych pieniędzy. Nie mówiła, bo nie wiedziała. Nikt nie wiedział, bo nikomu nie powiedziałem.
Kiedy Kasia mnie zostawiła i zabrała Antosia, wróciłem do życia prawie od zera. Meble zabrała teściowa, bo niby „kupione za jej pieniądze", auto zostało u niej, bo leasing był na nią. Zostały mi walizka, stary laptop na krześle z IKEI i dług u kolegi z magazynu, Krzyśka, który pożyczył mi osiem tysięcy, kiedy musiałem zapłacić kaucję za kawalerkę przy Wośnickiej i jeszcze alimenty za dwa miesiące naraz, bo akurat wtedy firma spóźniała się z wypłatami. Do tego karta kredytowa, którą się podusiłem jeszcze w trakcie rozwodu, żeby w ogóle jakoś funkcjonować. Razem uzbierało się prawie dwadzieścia dwa tysiące długu. Mama wiedziała tylko, że „jest ciężko", nie wiedziała ile to dokładnie znaczy w liczbach.
Działkę po dziadku Tadeuszu kupili jeszcze w osiemdziesiątym trzecim, kawałek ziemi nad Zwolenką, z drewnianym domkiem, który dziadek stawiał własnymi rękami przez dwa lata. Babcia Wiesława sadziła tam co roku porzeczki i agrest, było tego tyle, że zawsze wracaliśmy z pełnymi wiaderkami. Kiedy dziadek umarł sześć lat temu, babcia przestała tam jeździć w ogóle. Działka zarosła pokrzywami, domek zaczął się rozłazić od wilgoci. Babcia zmarła w lutym, we śnie.
Po pogrzebie trzeba było w końcu coś z tą działką zrobić. Ciocia Halina, siostra mamy, od lat mieszka w Niemczech i od razu zrzekła się swojej części. Cała sprawa spadła na mamę. My, jej dzieci, nigdy tej działki specjalnie nie kochaliśmy, kojarzyła się głównie z komarami i brakiem zasięgu. „Sprzedaj to, mamo, i podziel na trzy", powiedziała wtedy Marta bez wahania, a Ola i ja tylko przytaknęliśmy.
Sprzedała za trzysta sześćdziesiąt tysięcy złotych. Podzieliła równo, sto dwadzieścia tysięcy na każde z nas, przelewy zrobiła tego samego dnia, żeby nikt nie mógł powiedzieć, że ktoś dostał pieniądze wcześniej. W tytule każdego przelewu wpisała to samo: „Działka – Twoja część". Była z siebie dumna. Myślała, że sprawa jest zamknięta.
Marta za swoje pieniądze zrobiła remont łazienki i wymieniła okna w całym mieszkaniu. Ola wpłaciła na lokatę, rozsądna dziewczyna, zawsze myśli o przyszłości. Ja spłaciłem dług. Cały. Krzyśkowi oddałem osiem tysięcy z odsetkami, które sam sobie naliczył, bo nie chciał brać nic, ale w końcu się uparłem. Kartę zamknąłem całkowicie, zero salda. Zostało mi jeszcze prawie sto tysięcy, które wpłaciłem na konto oszczędnościowe, żeby wreszcie mieć jakąś poduszkę.
Nie powiedziałem mamie na co dokładnie poszły te pieniądze. Marta podziękowała jej osobiście, przy kawie. Ola napisała esemesa z serduszkiem. Ja nie napisałem nic. Po prostu nie umiałem tego ubrać w słowa, wstydziłem się tego długu jak diabli, wstydziłem się, że w wieku trzydziestu trzech lat musiałem ratować się pieniędzmi po dziadkach.
Teraz, w słuchawce, Marta czekała dalej. Powiedziałem jej prawdę, po raz pierwszy komukolwiek z rodziny. O długu, o karcie, o tym, że z działki nie zostało mi prawie nic na luksusy, tylko trochę na poduszkę bezpieczeństwa. Ucichła na chwilę, a potem powiedziała coś, co zabolało bardziej niż całe milczenie mamy przez ostatni miesiąc:
— To dlaczego, do cholery, mama ma teraz wychodzić na winną, że nie dostała pomocy od syna, który przecież dostał tyle samo co my?
Zadzwoniłem do mamy tego samego wieczoru. Odebrała po trzecim sygnale.
— Mamo, słyszałem o piecu. Mogę ci pomóc, ile trzeba.
— Nie trzeba, Marta już dała.
— Wiem, ale…
— Dariusz. — Głos miała twardy, jakiego u niej wcześniej nie słyszałem. — Powiedz mi szczerze. Na co poszły te pieniądze z działki. Bo Marta mówi, że ty nawet nie zająknąłeś się, że masz coś odłożone.
Powiedziałem jej wszystko. O rozwodzie, o kaucji, o Krzyśku, o karcie kredytowej. Milczała długo. Słyszałem w tle telewizor, jakiś program kulinarny, i to, jak przestawia coś na kuchennym blacie, może garnek.
— Dlaczego mi nic nie powiedziałeś? Przez ten cały rok?
— Bo się wstydziłem, mamo. Bo wszyscy myśleli, że sobie radzę, a ja… nie radziłem sobie. Dopiero te pieniądze mi pomogły stanąć na nogi.
— To były pieniądze po twoim dziadku, Darek. Na spłatę długów po rozwodzie.
— A na co miały pójść? Też są moje, dostałem tyle samo co Marta i Ola.
— Nie o to chodzi. Ja myślałam, że jak podzielę równo, to będzie sprawiedliwie. A teraz wychodzi, że Marta remontuje łazienkę, Ola ma odłożone na przyszłość, a ty spłacasz długi, o których nikt nie wiedział. I ja wyszłam na tę, która musi prosić dzieci o pożyczkę na piec, bo akurat to jedno dziecko, które mieszka najbliżej, akurat musiało wydać wszystko na coś, czego nawet nie umiało mi powiedzieć.
— To nie jest twoja wina, mamo.
— Ty tego dnia, kiedy przyjechałeś na obiad i milczałeś przez cały czas, chciałeś mi coś powiedzieć, prawda? A ja cię nawet o nic nie zapytałam, bo bałam się usłyszeć odpowiedź.
Nie wiedziałem, co na to odpowiedzieć. Siedziałem w swojej kawalerce, na starym krześle z IKEI, które zostało jedynym meblem po Kasi, i patrzyłem przez okno na parking, gdzie ktoś właśnie wyprowadzał psa, małego kundelka, który szczekał na każdy cień.
Tydzień później mama przyjechała do mnie. Pierwszy raz od rozwodu. Przywiozła słoik ogórków własnej roboty i teczkę z dokumentami. Usiadła przy stole, na którym stały tylko dwa kubki, bo drugiego kompletu nigdy sobie nie kupiłem.
— Zrobiłam coś — powiedziała, kładąc teczkę na stole, przez chwilę trzymając na niej dłoń, jakby jeszcze się wahała. — Sprzedałam swój dom w Skarżysku. Ten po tacie. Nie potrzebuję go, mieszkam tam sama, cztery pokoje na jedną osobę to marnotrawstwo. Kupiłam sobie kawalerkę bliżej Marty, żeby wnuki miały blisko do babci, a resztę, sto siedemdziesiąt tysięcy, chcę podzielić inaczej niż tamtym razem.
Otworzyła teczkę. W środku był gotowy akt notarialny, przygotowany, podpisany tylko w jednym miejscu, czekający na moją zgodę.
— Tobie chcę dać sto tysięcy, bez żadnych warunków, bez oddawania. Reszta idzie na fundusz dla wnuków, po równo dla dzieci Marty i dla dziecka Oli, jak się urodzi, bo jest w ciąży, jeszcze wam nie mówiłam. I nie chcę, żebyś się kłócił, bo już to postanowiłam, i notariusz czeka na nas jutro o dziesiątej.
Popatrzyłem na ten dokument. Sto tysięcy złotych, czarno na białym, z moim imieniem i nazwiskiem.
— Mamo, nie musisz tego robić.
— Wiem, że nie muszę. Ale chcę.
Nie powiedziała nic więcej. Wstała, umyła oba kubki w zlewie, odwróciła je do góry dnem na ściereczce, tak jak robiła to zawsze u siebie w kuchni, i dopiero w progu, z ręką na klamce, dodała cicho, jakby do siebie:
— Marta pewnie jeszcze długo mi tego nie daruje. Że ciebie wtedy nie zapytałam.
Nie zadzwoniła do niej, żeby to wyjaśnić. Nie zadzwoniłem też ja. Podpisaliśmy dokumenty następnego dnia, w kancelarii przy placu Konstytucji 3 Maja, u notariusza Wiśniewskiego, tego samego, który sporządzał akt sprzedaży działki pół roku wcześniej. Kiedy wychodziliśmy, mama wzięła mnie pod rękę, tak jak dawniej, kiedy byłem mały i baliśmy się razem przechodzić przez ruchliwą ulicę.
— Ugotujesz mi kiedyś ten swój żurek? — zapytała. — Ten, co robiłeś jeszcze przed ślubem z Kasią.
Powiedziałem, że tak, że w niedzielę. Że tym razem to ja ugotuję dla niej, w moim mieszkaniu, przy stole z dwoma kubkami, które w końcu wymienię na komplet czterech. O Marcie żadne z nas już nie wspomniało.
