Nazywam się Bartosz Kubiak i mam trzydzieści dwa lata. Prowadzę dział logistyki w hurtowni materiałów budowlanych pod Wrocławiem, mieszkam z żoną Martą na osiedlu przy ulicy Krzyckiej, w bloku z wielkiej płyty, gdzie zimą kaloryfery grzeją tak, że trzeba spać z otwartym oknem, a latem odwrotnie. Marta jest konserwatorem malowideł ściennych, pracuje przy renowacji kościołów i pałaców, i mówię wam od razu: to, co ludzie o mnie powiedzą, słysząc tę historię, i to, co ja czułem naprawdę — to dwie różne sprawy.
Zacznę od tego, że nie jestem potworem. Jestem człowiekiem, który boi się, że wszystko mu ucieknie z rąk, i który tę bojaźń przerabia na złośliwe uwagi przy śniadaniu. Wiem to teraz. Wtedy nie wiedziałem.
Poznaliśmy się na trzecim roku studiów, ja na ekonomii, ona na konserwacji zabytków. Marta była — jest — jedną z tych kobiet, na które ludzie odwracają głowy na ulicy, nie dlatego że się stara, tylko dlatego że tak po prostu wyszła z rąk losu. Wysoka, jasne włosy zwykle upięte w niedbały kok, zawsze trochę pobrudzona wapnem albo złotym pyłem, kiedy wracała z rusztowania. Pamiętam, jak pierwszy raz zobaczyłem ją śmiejącą się na korytarzu akademika — pomyślałem, że taka dziewczyna nie będzie chciała chłopaka jak ja, przeciętnego, trochę zbyt szybko tyjącego, z twarzą, która nawet w spoczynku wygląda na nadąsaną. A jednak wybrała mnie. I od tamtej chwili, przez jedenaście lat małżeństwa, nosiłem w sobie ten sam cichy strach: że pewnego dnia się zorientuje, że mogła mieć kogoś lepszego, i odejdzie.
Nie usprawiedliwiam się. Mówię, skąd to się brało.
Rano, w naszej kuchni, gdzie na parapecie stały doniczki z pelargoniami, a z radia leciały wiadomości o korkach na obwodnicy, robiłem to, co teraz nazywam swoim najgorszym nawykiem: mierzyłem ją słowami, zanim zdążyła wyjść z domu. „Marysiu, kogo ty się tak stroisz, do kościoła idziesz odnawiać freski, nie na bal". Mówiłem to, żeby pierwszy zauważyć to, co bałem się, że zauważy ktoś inny. Głupia logika, ale moja.
Gdy przynosiła do domu zdjęcia odkrytych fragmentów polichromii, rozkładała kalkę na stole w salonie i tłumaczyła mi z takim błyskiem w oczach, że aż jej się ręce trzęsły — o warstwach farby, o tym, że pod przemalowaniem osiemnastowiecznym znalazła oryginał sprzed trzystu lat — ja jadłem kanapkę z pasztetem i mówiłem coś w stylu: „krzywa ta twoja świętość, jedno oko wyżej niż drugie". Widziałem, jak jej twarz gaśnie. I czułem coś, co teraz nazwę wprost: ulgę. Bo dopóki gasła przy mnie, nie odejdzie do nikogo, u kogo by rozkwitała.
Na spotkania z jej kolegami z pracowni konserwatorskiej chodziłem jak na przesłuchanie. Siedziałem w kącie, jadłem za dużo paluszków serowych, a potem w domu rozkładałem wszystkich na czynniki pierwsze — ten pachnie rozpuszczalnikiem, tamten nosi śmieszny krawat, jeszcze inny gada dwie godziny o zaprawie wapiennej. Mówiłem jej, że to nieudacznicy, którzy chowają się w przeszłości, bo w teraźniejszości nic nie osiągnęli. A ona, coraz częściej, milczała i tylko kiwała głową. To milczenie było moim zwycięstwem. Głupim, tanim, ale moim.
Latem tego roku do Wrocławia przyjechała delegacja z Bolonii — inżynierowie i konserwatorzy, którzy chcieli zobaczyć, jak polscy specjaliści radzą sobie z pracami przy zawilgoconych murach kościołów pofranciszkańskich. Marta, jako jedna z niewielu w firmie znająca włoski na tyle, żeby czytać fachowe teksty, dostała zlecenie oprowadzania ich po obiektach. Szefem delegacji był starszy pan, signor Ferretti, po siedemdziesiątce, w okularach w cienkiej złotej oprawce, pijący espresso z termosu własnej roboty. Pod koniec tygodnia, siedząc na ławce koło kościoła, zapytał ją wprost, czy nie chciałaby przyjechać do Włoch na cztery miesiące — kaplica w Montefiore, freski czternastowieczne, uszkodzone przez osunięcie ziemi, grupa międzynarodowa, dobre wynagrodzenie, zakwaterowanie zapewnione.
Wróciła do domu tego wieczoru z twarzą, jakiej u niej nie widziałem od lat — jakby ktoś w środku zapalił jej światło. Ja siedziałem przed telewizorem, oglądałem powtórkę meczu Śląska, gryzłem paluszki. I zamiast się ucieszyć — bo, do cholery, to była szansa życia dla kogoś, kogo kochałem — poczułem, jak żołądek mi się zaciska. Cztery miesiące. Beze mnie. Wśród ludzi, którzy będą ją podziwiać za to samo, za co ja przez lata ją poniżałem.
I powiedziałem rzeczy, których do dziś nie potrafię sobie wybaczyć, chociaż wtedy wydawały mi się logiczne jak faktura. Że stary Włoch na pewno ma niecne zamiary. Że ona jest tylko malarką pokojową z dyplomem, że tam są prawdziwi specjaliści, że ją wykorzystają i wyrzucą bez biletu powrotnego. Że dom, syn, ja — to jest jej prawdziwe miejsce, a reszta to zachcianka. Krzyczałem to, chodząc po salonie z niedojedzonym paluszkiem w ręce, jakby to był jakiś śmieszny rekwizyt w przedstawieniu, którego nikt nie chciał oglądać.
Trzasnąłem drzwiami sypialni. Myślałem, że to koniec rozmowy. Nie wiedziałem, że to koniec czegoś znacznie większego.
Przez tydzień było u nas cicho, tylko syn Kacper pytał, dlaczego mama tak długo siedzi wieczorami przy stole z laptopem. Nie widziałem, co robi. Powinienem był zapytać. Nie zapytałem, bo bałem się odpowiedzi.
W sobotę, dwudziestego szóstego września, Marta usiadła naprzeciwko mnie przy kuchennym stole, tym samym, na którym kiedyś rozkładała kalki z rysunkami świętych. Miała przed sobą teczkę — zwykłą, tekturową, z gumką — i telefon z otwartą aplikacją banku. Powiedziała spokojnie, że jedzie do Włoch, że umowa jest podpisana, bilet kupiony na piątego października, że wynajęła już mieszkanie dla siebie i Kacpra w Bolonii na czas kontraktu, bo syn pójdzie tam do szkoły międzynarodowej, którą już sprawdziła i opłaciła z pierwszej transzy wynagrodzenia. Powiedziała, że nasze wspólne konto, na które wpłacaliśmy od lat po połowie, ona zamknęła w czwartek, a swoją połowę — trzydzieści osiem tysięcy złotych — przelała na osobny rachunek. Powiedziała, że mieszkanie przy Krzyckiej zostaje mnie, bo to ja je spłacałem z kredytu firmowego, ale że ona już podpisała u notariusza pełnomocnictwo, w którym zrzeka się udziału w nim na rzecz syna, nie na moją rzecz.
Siedziałem i patrzyłem na tę teczkę, jakby mogła się nagle otworzyć sama i wszystko cofnąć. Powiedziałem, że przecież żartowała, że nie może tak po prostu wyjechać z dzieckiem, że to nielegalne, że ja się nie zgadzam. Powiedziała, że prawnik, u którego była trzy razy w tym miesiącu, wyjaśnił jej dokładnie, co jej wolno, i że alimenty na Kacpra będę przelewał na konto, które mi zaraz poda, ale że dziecko zostaje z nią, bo to ona ma pełną opiekę zgodnie z ugodą, którą już podpisałem — tu podsunęła mi kartkę, którą podpisałem tydzień wcześniej, myśląc, że to zgoda na wyjazd służbowy syna na obóz szkolny. Nie przeczytałem jej uważnie. To był mój błąd, mój jedyny i ostateczny błąd tamtego lata.
Zadzwoniłem tego samego wieczoru do jej matki, licząc na sojusznika. Teściowa, pani Halina, otworzyła mi drzwi swojego mieszkania na Muchoborze Wielkim i powiedziała tylko jedno zdanie, zanim zamknęła je z powrotem: „Jedenaście lat mówiłeś jej, że jest przeciętna. Teraz się dziw, że przestała cię pytać o zdanie."
Piątego października odwiozłem ich na lotnisko we Wrocławiu-Strachowicach, bo nie potrafiłem tego nie zrobić — jakaś resztka nadziei, że w ostatniej chwili coś powstrzyma tę maszynę, którą sam uruchomiłem swoim gadaniem o przeciętności. Kacper trzymał w ręku model samolotu, kupiony mu przez Martę na pocieszenie, i mówił, że we Włoszech będzie jadł prawdziwą pizzę, nie tę z automatu na stacji benzynowej. Marta miała na sobie czerwony płaszcz, którego nigdy wcześniej nie widziałem — kupiła go sama, bez pytania mnie o zdanie, po raz pierwszy odkąd byliśmy razem.
Stałem przy bramce z biletami, których nie mogłem przekroczyć, i patrzyłem, jak odchodzą. Marta się nie odwróciła. Zrobił to tylko Kacper, pomachał mi modelem samolotu i krzyknął, że przywiezie mi magnes na lodówkę z Bolonii.
Wróciłem do pustego mieszkania przy Krzyckiej, do kuchni, w której na stole wciąż leżała zapomniana kalka z rysunkiem jakiegoś świętego, którego linię ramienia Marta poprawiała trzy dni wcześniej, zanim ja zdążyłem powiedzieć coś złośliwego o jego brwiach. Wziąłem tę kalkę do ręki. Nie skomentowałem tym razem nic — nie było już komu.
Telefon z alimentami przyszedł w listopadzie z konta firmy prawniczej, nie od Marty osobiście. Do dziś płacę je co miesiąc, punktualnie, bo to jedyna rzecz, w której jeszcze mogę udowodnić, że rozumiem, co znaczy odpowiedzialność. Kacper dzwoni do mnie w niedziele, opowiada o szkole i o freskach, które mama odkrywa pod tynkiem w jakiejś kaplicy pod Bolonią. Ja słucham i już nic nie komentuję.
