Marianna wycierała mąkę z blatu, kiedy usłyszała trzask drzwi wejściowych. Córka, Kasia, wpadła do kuchni bez płaszcza, choć na dworze było minus pięć.
— Mamo, muszę ci coś powiedzieć.
Marianna odłożyła ściereczkę.
— Mówiłaś, że wrócisz dopiero wieczorem.
— Zwolnili mnie. Dzisiaj. Bez wypowiedzenia, bo firma się zamyka.
Marianna nalała wody do czajnika i postawiła go na gazie. Ręka jej drgnęła, kiedy zapalała gaz, i musiała spróbować drugi raz. Kasia była jedyną żywicielką trzyletniego Antosia od czasu, gdy jej mąż wyjechał do Niemiec i przestał dzwonić.
— Usiądź. Zjesz coś.
— Nie mogę jeść, mamo. Mam czynsz do pierwszego, raty za pralkę, a Antoś potrzebuje butów, bo wyrósł z poprzednich.
Marianna miała sześćdziesiąt trzy lata i emeryturę, która ledwie starczała na jej własne rachunki w bloku na Ursynowie. Miała też odłożone osiem tysięcy złotych — na operację kolana, o którą zabiegała od dwóch lat, bo bez niej z trudem wchodziła po schodach.
Patrzyła na córkę, na jej poszarzałą twarz, na palce zaciśnięte na kubku tak mocno, że pobielały kłykcie.
— Mam trochę odłożone. Weź, ile potrzebujesz.
— Mamo, to twoje pieniądze na kolano.
— Kolano poczeka. Antoś nie może czekać.
Kasia się rozpłakała, a Marianna przytuliła ją tak, jak przytulała ją trzydzieści lat temu, gdy córka wracała ze szkoły z podartym zeszytem i łzami w oczach. Następnego dnia pojechały razem do banku. Marianna wypłaciła sześć tysięcy, zostawiając sobie tylko dwa — na wszelki wypadek.
Minęły trzy miesiące. Kolano bolało coraz bardziej, a kolejka do specjalisty w przychodni się wydłużała, bo Marianna zrezygnowała z prywatnej wizyty, na którą teraz nie było jej stać. Wieczorami owijała je ręcznikiem nasączonym ciepłą wodą i siedziała tak przed telewizorem, żeby chociaż trochę złagodzić ból. Kasia znalazła nową pracę w sklepie budowlanym, ale pierwsza wypłata miała przyjść dopiero za trzy tygodnie. Antoś zaczął chodzić do przedszkola, więc doszły nowe wydatki — na wyprawkę, na składki.
Pewnego wieczoru Marianna siedziała przy stole, licząc grosze z portmonetki, kiedy zadzwonił telefon. To była sąsiadka, pani Halina.
— Marianno, słyszałam, że sprzedajesz pierścionek po mamie. Zosia mi powiedziała.
Marianna zamarła z monetą w palcach.
— Nie sprzedaję, tylko… rozważam.
— Nie rób tego, dziewczyno. Ja ci coś pożyczę, mam trochę na książeczce.
— Dam sobie radę, Halinko. Naprawdę.
Odłożyła słuchawkę i wróciła do liczenia. Pierścionek leżał już przygotowany w kopercie na kredensie — miała go zanieść do lombardu przy Puławskiej następnego ranka.
Ale to nie pani Halina zapukała nazajutrz. To była Kasia, z Antosiem na ręku i kopertą w drugiej dłoni.
— Mamo, byłam u ciebie po nici do tej dziurki w spodniach Antosia, bo klucz mam przecież od zawsze. Otworzyłam nie tę szufladę i znalazłam to. Pierścionek babci. Chciałaś go sprzedać?
Marianna złożyła ściereczkę na pół, potem jeszcze raz, choć była już złożona równo.
— Musiałam coś wymyślić na resztę raty za wizytę u ortopedy.
— Dlaczego mi nie powiedziałaś?
— Bo ty ledwo wiążesz koniec z końcem, Kasiu. Nie chciałam cię obciążać.
Kasia postawiła Antosia na podłodze i usiadła obok matki.
— Mamo, dostałam już pierwszą wypłatę z nowej pracy. Nie całą, zaliczkę, bo pan kierownik zobaczył, że jest ciężko. Chcę oddać ci część tego, co wtedy wzięłam.
— Nie musisz…
— Muszę. Bo inaczej to ty zawsze dajesz, a ja tylko biorę. Tak było, kiedy byłam mała, i tak jest teraz.
Wyjęła z torebki kopertę z pieniędzmi i położyła ją na stole obok tej z pierścionkiem.
— To nie wszystko, co jestem ci winna, ale to początek. Sześćset złotych. Resztę oddam po kolejnej wypłacie.
Marianna wzięła obie koperty do rąk. Przesunęła kciukiem po brzegu jednej, potem drugiej, jakby sprawdzała, czy są prawdziwe.
— Schowaj to z powrotem do torebki, Kasiu.
— Mamo…
— Kupisz Antosiowi te buty. A pierścionek zostaje tam, gdzie leżał. Zapiszę się do przychodni, poczekam swoje, i tyle.
Antoś, który dotąd bawił się pokrywką od garnka, podszedł i oparł głowę o kolano babci — akurat to bolące. Marianna nie odsunęła nogi. Zacisnęła zęby i pogładziła go po włosach.
Kasia patrzyła na to chwilę, potem wstała i nastawiła czajnik po raz drugi tego dnia.
— Zjesz ze mną kanapkę? Zrobiłam za dużo szynki.
Trzy miesiące później, po udanym zabiegu, Marianna wchodziła po schodach do mieszkania Kasi — bez trzymania się poręczy, bez przystanku na półpiętrze — z pudełkiem ciasta na urodziny Antosia. Zapukała łokciem, bo obie ręce miała zajęte. Kasia otworzyła drzwi, zerknęła na pudełko i na palec matki.
— Nosisz go? Myślałam, że w ogóle się nie zdecydujesz.
— Halina mi powiedziała, że w kredensie leży bezpieczniej niż na palcu. Postanowiłam, że jednak na palcu.
Z głębi mieszkania dobiegł krzyk Antosia:
— Babcia przyszła! Babcia, gdzie tort?!
— Tu jest, tu jest — powiedziała Marianna, przeciskając się przez drzwi. — Tylko mi go najpierw postawcie na stole, bo mi ręce odpadają.
