Proszę pani, niech mnie pani przepuści!
Ktoś szturchnął Lenę w plecy; odruchowo zrobiła jeszcze krok, kurczowo zaciskając dłonie na uchwytach wózka, żeby nie poślizgnąć się na oblodzonym chodniku. Rozchylony płaszcz po raz kolejny ją zgubił jego klosze zasłaniały widok i nikt nie widział, czemu idzie tak wolno i jeszcze na środku chodnika.
Ojej, przepraszam!
Dziewczyna gnająca gdzieś przed siebie minęła Elżbietę i, zauważywszy wózek z Maksymilianem, o mało się nie przewróciła. On siedział nieruchomo, z założonymi rękami, nawet nie próbował pomagać matce, bo przy takiej pogodzie raczej by jej przeszkadzał, niż pomógł, próbując nieporadnie kręcić kołami.
Nic się nie stało. Biegnij!
Elżbieta westchnęła, poprawiła czapkę Maksiowi i znów chwyciła uchwyt.
Jedziemy dalej? Jeszcze mamy chwilę, ale jak zawsze zaraz jej zabraknie.
Mamo, a może znajdziemy czas, żeby chociaż nie tylko do przychodni pójść? Maks oceniał dystans do końca chodnika, aż wreszcie ujął obręcz koła.
Maksiu, usiądź spokojnie! Sama dam radę. Tu kawałek jest trudny, dalej śniegu już nie ma, zobaczysz. Jak przejdziemy przez ulicę, wtedy sam możesz jechać!
Dobrze.
Ale właściwie po co ci czas, synku?
Maksymilian zmarkotniał.
Bartek mówił, że na Sienkiewicza otworzyli nowy sklep modelarski. Jest tam taka farba, którą muszę mieć.
Maksiu, nie damy rady tam dotrzeć. Daleko przy takiej pogodzie, wieczorem znowu śniegiem zasypią. I ściągać cię z czwartego piętra jeszcze raz przerwała, widząc jak opada mu głowa. Zgodzi się przecież, ale rozczarowanie i tak go dopadnie. Słuchaj, to może ja sama pójdę? Daj mi na kartce nazwę tej farby, kupię ci. Ty zostaniesz z babcią Weroniką.
Czemu z babcią? Miała dziś coś przesadzać w kwiatach, mówiła.
Ale przecież chce rewanżu! W zeszłym tygodniu trzy razy wygrałeś z nią w szachy. Domaga się dogrywki. I jeszcze, obiecała cię nauczyć grać w pokera.
Przecież to karcianka, mamo!
Synku! To nie tylko gra. To cała filozofia!
A ty umiesz?
Trochę. Babcia Weronika mnie uczyła, ale ja nie mam twojej głowy do liczb. Dlatego zawsze przegrywam. Tam trzeba dobrze liczyć, przewidywać ruchy przeciwnika.
Jak w szachach?
Prawie!
No dobrze To zostanę z babcią. Tylko
Wiem, chciałbyś sam zobaczyć sklep. I zawiozę cię, ale poczekajmy na wiosnę, co? Wtedy będziemy mogli chodzić tam codziennie, tam też jest twój ulubiony park. I kaczki. Pasuje?
No dobrze
To opowiadaj, jaka ta farba ma być?
Czerwona! Nie taka, jak do moich ułanów, tylko inna
Maksymilian z animuszem zaczął tłumaczyć, o jaką mu chodzi. W jego oczach pojawił się błysk, ręce opadły, by lepiej gestykulować, a Elżbieta znów westchnęła, kiwając głową, i podjęła swój codzienny marsz przez Warszawę. Inaczej nazwać tego nie mogła.
Dwa lata temu jej życie rozpadło się na przed i po.
Tego dnia dostała premię i już rozważała, czym sprawić przyjemność synowi i mężowi, gdy drzwi gabinetu otworzyły się i blada jak prześcieradło Zuzanna wyszeptała:
Ela, nie mogą się do ciebie dodzwonić
W jednej chwili poczuła, jak jej dłonie lodowacieją, świat zacieśnia się wokół.
Co się stało?!
Maks Ela, nie panikuj! Żyje! Jadą z nim do szpitala przy Kopernika.
Kierowcę, który potrącił jej syna, Elżbieta zobaczyła pierwszy raz dopiero w sądzie. Nie podnosił wzroku jej było to zupełnie obojętne. Wtedy nie obchodziło jej, że pojawił się w szpitalu, próbował porozmawiać.
Cóż miałyby zmienić jego przeprosiny? Otworzyć drzwi do reanimacji? Przywrócić zdrowie Makiemu? Cofnąć czas, naprawić jedną fatalną minutę, która zmieniła wszystko?
Po co pan tak gnał?
To był jedyny raz, gdy odezwała się do mężczyzny.
Mama umierała Nic mi nie mówiła, ukrywała Zadzwoniła w ostatniej chwili, żebym zdążył się pożegnać To moja wina!
Wiem
Nie było jej przez to lżej. Pierwsze, jedyne, co liczyło się wtedy dla Elżbiety, to być przy Maksymilianie. Straszna szklana szyba z czerwoną kartką Oddział intensywnej terapii zamknięta przeszłość, ale nie mniej bolesna. Powinna tam być. Przy synu.
Zdążył pan?
Nie
Więcej nie rozmawiali. Elżbietę zastąpił mąż, ona wróciła do szpitala, gdzie jej obecność była naprawdę potrzebna.
To wszystko jest trudne ordynator przekładał papiery, omijając kontakt wzrokowy z Elżbietą.
Czego mogła oczekiwać matka, jeśli nie zapewnienia, że wszystko będzie dobrze?
Ale nie będzie
Czuła to już na początku tej rozmowy. Lekarz mówił coś o nowoczesnej rehabilitacji, nowych metodach, a ona słyszała tylko jedno Maksymilian już nie będzie chodził Nigdy Tu żaden cud, żaden lekarz nie pomogą. To po prostu niemożliwe. Niestety. Na zawsze.
Nie myślała wtedy o sobie, o mężu, ani o ich relacjach, które zaczęły się sypać. Byli razem zawsze, nagle rozeszli się w różne strony. Ona oswoiła rzeczywistość, on nie potrafił się pogodzić.
Nie rozumiesz?! Musimy próbować wszystkiego! mąż Elżbiety niemal krzyczał.
Nie mamy już szansy, rozumiesz?
Bzdura! Jak ci nie pomogą tu, znajdziemy innych lekarzy!
Dobrze, szukajmy
Ciągle pracuję! Kiedy mam biegać po klinikach?
Słyszysz siebie? To twój syn!
Twój też!
Szukała klinik, specjalistów, nadziei. Czasami cuda się zgubią, wypadną gdzieś z przepastnego worka przeznaczenia. Ktoś się potknął, coś przeoczył a maleńka szansa przepadła jak kamień w jezioro.
Tak i cud dla Maksa gdzieś zawieruszył się po drodze, a do Elżbiety przyszła jedna myśl: trzeba nauczyć się żyć z tym, co jest.
To nie była zwyczajna trudność.
Rzuciła pracę musiała być z synem. Kłopoty w małżeństwie, urastające w końcu do kłótni, które słyszał Maks i robiło mu się niedobrze. Wciąż się pilnowała, ale kiedyś, w kolejnym spięciu, mąż zarzucił jej, że, gdyby odbierała syna ze szkoły jak normalna matka, nic by się nie wydarzyło.
Te słowa upadły między nimi jak bryła lodu. Przeprosił natychmiast, ale ona czuła już chłód przeszywający jej serce. Potem był dzień, gdy powiedziała:
Wyjdź.
Tego nie mogła i nie chciała już wybaczyć, gdy zebrał swoje rzeczy i trzasnął drzwiami.
Mamo, co się stało?
Śpij, synku. Kłopoty poszły precz.
Na zawsze?
Na zawsze. Jesteśmy sami. Już nie wrócą.
Czy jej ulżyło?
Nie. Jeszcze trudniej było. Widziała z jakim trudem Maks przyjmuje nową rzeczywistość, starała się go chronić, jak tylko mogła.
Wtedy przypadkiem kupiła mu pierwsze opakowanie żołnierzyków.
Patrz, Maks!
Co to?
Żołnierzyki. Ale niepokolorowane. Trzeba ich pomalować.
Po co?
Żeby byli jak prawdziwi, piękni.
Czemu są tak ubrani? syn kręcił w dłoniach ułana.
To ułani, synku, dawni Polacy nie współcześni żołnierze.
Opowiedz!
Siadali razem, wertowali albumy, szukali kolorów i wzorów, aż figurki nabierały życia kolorami i historią. Pomysł okazał się strzałem w dziesiątkę.
Po roku Maks miał już całą armię i wieczorami rozpoczynali bitwy, kłócąc się o rolę piechoty czy jazdy.
Mamo! Przecież ty teraz grasz jak Napoleon! Rób wszystko jak trzeba!
Nie pouczaj mnie! Ty masz własną armię!
Ale ty próbujesz zmienić historię! Maks protestował, widząc, jak matka przesuwa na dywanie własnoręcznie przez niego pomalowane figurki.
Gdyby to było możliwe, synku szeptała Elżbieta i ustępowała, przesuwając regiment dalej.
Ojciec przestał odwiedzać Maksa od kiedy w jego nowej rodzinie pojawiło się dziecko. Powiadomiła o tym Elżbietę była teściowa Weronika. Długo dobierała słowa.
Elżbieta, przepraszam, za wszystko
Czego pani się tłumaczy? Gdyby nie pani pomoc nie wiem, jak bym sobie poradziła!
Oni wyjeżdżają
Gdzie? Elżbieta omal nie upuściła czajnika.
Za granicę. Już wszystko gotowe. Mnie nie zabierają
Jak to?
Tak po prostu. Ich nowej synowej wystarczy jej własna matka. Nawet mnie do wnuka ledwie dopuściła Po co jestem potrzebna? Rodzina i nic nie zostało
Chce mnie pani od siebie odsunąć? Przecież jesteśmy rodziną! Maksa nie może pani stracić!
Elżbieta, nie wyrzucaj mnie! Proszę! Wiem, nie tak miało być! Wszystko nie tak
Może tak właśnie być powinno. Niepotrzebni nam ci, którzy już raz o nas zapomnieli. Zdrada lepiej się od niej uwolnić. To on mnie zdradził, nie pani. My z panią rodzinę tworzymy, dopóki obie tego chcemy. Mnie się pani nie pozbędzie Maks potrzebuje babci, a ja pomocy. Chyba że pani woli odejść?
Weronika nie odpowiedziała. Przytuliła Elżbietę i podjęła swą decyzję musi być prawda między ludźmi, nawet jeśli boli. Tajemnice prowadzą tylko do podejrzliwości.
Elżbieta wiedziała ma Maksa i Weronikę. Tylko ich. Zuzanna, przyjaciółka, przestała się do niej odzywać, tłumacząc, że nie może patrzeć na stan chłopca.
Ela nie oponowała. U Zuzanny pojawiło się szczęście. W nowym życiu nie było już miejsca na cudzą niedolę.
Nie szukała już wsparcia Zuzanna odcięła się sama. Elżbieta nawet pogratulowała jej na Facebooku, uśmiechała się do jej zdjęć ślubnych. Bo przecież dzieliły prawie dziesięć lat przyjaźni to znaczyło coś.
A problemów nie ubywało.
Część z nich Elżbieta pokonywała siłą własną albo z pomocą Weroniki, ale nie wszystkie.
Dzięki Weronice mogła wrócić choćby na pół etatu do pracy. Miała z kim zostawić Maksa po południu. Weronika przychodziła: gotowała, sprzątała, a po powrocie Elżbiety pomagała w codziennych zmaganiach.
Przenoszenie wózka z czwartego piętra starego bloku na Grochowie, bez windy i podjazdu to była gehenna. Maksiu, choć rósł, był lekki, ale Elżbieta wiedziała, że w końcu nie podoła. Wtedy już na dziedziniec nie wyjdą.
Chodziła po urzędach, prosiła o zgodę na montaż podjazdu na próżno. Przebić betonową codzienność było trudniej niż sięgnąć gwiazd. Odmawiano jej. Zmiana była konieczna.
Ela, może domek kupić? Daleko od miasta, ale swobodniej. Maks miałby ogród, powietrze Weronika próbowała po kolejnej nieudanej wizycie w urzędzie.
Mamo Weroniko, a terapia? Mój syn potrzebuje rehabilitacji. Szkoły, internetu w miasteczkach nie ma ani jednego. Maks już programuje, a gdzie tam znajdę nauczyciela? My nie możemy opuszczać Warszawy! On rośnie, on zasługuje na szanse, nie mogę mu ich zabrać!
No ja nie wiem Dobrze, masz rację. Myśleć trzeba.
Elżbieta wiedziała o nowych blokach z podjazdami, windą, ale ceny mieszkań zwalały z nóg. Kredyt? Nie miała szansy z wypłatą i kosztami leków.
Dwóch pośredników nieruchomości rozłożyło ręce. Znaleźć tani parter to była mission impossible. Dwójka na czwartym piętrze nikogo nie interesowała.
Proszę pani, nikt nie chce takiej klitki. Co mamy zrobić?
Dziękowała, choć w środku aż ją dławiło. Czemu nie może urządzić synowi życia po swojemu? Czemu całe życie zależy od ślepych fortunnych podmuchów losu?
Ale los, choć roztargniony, czasem wyciąga z dna torby szczęśliwy los.
W ten sam dzień, kiedy Ela została popchnięta na śliskim chodniku przez śpieszącą się dziewczynę, w życiu jej rodziny pojawił się pan Janusz.
Proszę pani, mogę pomóc?
Głos zza pleców starszy, mocny. Ela próbowała grzecznie odmówić, ale zignorował jej protesty. Obszedł wózek, chwycił dłoń Maksa:
Jestem dziadek Janusz. Czemu mamie nie pomagasz? Patrz, jak się namęczyła!
Próbowałem. Krzyczy na mnie.
Dobrze, ja cię odciążę! wyciągnął reklamówkę z pomarańczami, wręczył Eli, a sam dźwignął wózek przez śnieg.
Trzymaj mocno! Uwielbiam pomarańcze! Zachowasz się grzecznie poczęstuję! Jedziemy!
Ela osłupiała staruszek poradził sobie z zaspą, jakby całe życie popychał wózki dziecięce. Szli razem przez jezdnię, a on coś opowiadał Maksiowi.
Gdzie mam was odstawić? Mam czas!
Poradzimy sobie, naprawdę!
Ależ jesteś uparta! obdarzył ją szerokim uśmiechem i podzielił mandarynką. Czy nie mogę przespacerować się z przyjemną asystą?
Klinika udała się, szczęśliwie. Ale następnego dnia, koło południa, rozległo się pukanie do drzwi.
Dzień dobry! Gości pani przyjmuje?
Przed drzwiami zjawił się pan Janusz. Odpowiedział Maks:
Dziadek Janusz! To do mnie? Mamo, przywitaj się!
Kilka dni później Elżbieta nie mogła pojąć ów człowiek rozwiązał więcej jej problemów w tydzień niż ona przez rok.
Elu, pogadałem z sąsiadami Nowakami. Mają taką samą dwójkę jak twoja na parterze. Skłonni się zamienić. Dziś wieczorem obejrzą twoje mieszkanie. Mój rada domagaj się dopłaty. U ciebie remont, kuchnia, wszystko jak trzeba. Ja im pomogę remont mogę zrobić byle mieli na farby, tapety.
A jeśli się rozmyślą?
Już się zgodzili. Rozmawiałem z szefem mężczyzna jak dąb, słowa dotrzymuje.
Skąd pan wie?
Panowie z garaży mówią. Z przedszkola się znają. Raczej się nie pomylą.
Jak to panu się udało?!
Z ludźmi trzeba umieć rozmawiać! upomniał z uśmiechem. Nawet nie zapytałaś, jak cię znalazłem.
No właśnie, jak?
Popytałem: gdzie mieszka piękna pani z dużymi oczami i chłopcem, co z wózka nie wstaje?
Dziadku Januszu, ja chcę! Tylko nie mogę
Wszystko można, Maksiu trzeba chcieć! Jeszcze będziesz latał!
Jak to?
Latem ci pokażę. Teraz za wcześnie.
Ale chociaż proszę, powiedzcie coś!
Nie marudź nie jesteś panienką!
Nie będę!
I dobrze! Idź do pokoju, pogadam z twoją mamą. Jak wszystko się uda, niedługo będziesz spacerował po dworze sam.
Super!
Ale z ciebie trąba jerychońska! chichotał Janusz, patrząc, jak Maks obraca się w wózku. Ręce silne, ale to za mało. Masz szczęście mam kontakt do masażysty, byłego wojskowego. Jeździł po świecie, nawet do Tybetu. Znam takie rzeczy Trzeba Maksa mu pokazać.
Bez sensu, panie Januszu. Już nam wszystko powiedziano.
I pogodziłaś się? Takich jak ja trzeba słuchać. Dopóki nie ma kropki, nie wolno rezygnować. Wszystko może się zdarzyć ja jestem tego dowodem.
Opowie pan kiedyś?
Pewnie. Powiem i o morzach, jak tonąłem, i jak latałem na paralotni. Ale nie dzisiaj.
Dlaczego?
Bo nie mam czasu. Sąsiad Irek, świetny spawacz, ma wolne tylko dzisiaj. Pomoże ogarnąć podjazd.
Ale na to trzeba pozwolenia! Bez tego nie wolno!
Masz tu wyciągnął świstek. Jest zgoda, wszystkie podpisy. Masz dobrych sąsiadów, Lenko. Kto jeszcze nie pomagał, temu przypomnieliśmy.
Kto my?
Myślisz, że sam wszystko bym podołał? Zarządca pomagał, Weronika, kobiety z klatki. Tu taki kwiatek, że mi się w głowie zakręciło!
Ach, flirciarz!
Bo jestem marynarz! Lubię kobiety! Ale takich jak ty to szukać latami!
Daj pan spokój! śmiała się Elżbieta.
Nie, nie. Teraz już się mnie nie pozbędziesz. Jesteście moi! Będę was pilnować. Kobieta sama z synem, bez dozoru? To niedopuszczalne!
Obietnicy dotrzymał. Kilka tygodni później Elżbieta przeniosła się z Maksem do nowego mieszkania. Chodziła po pustych pokojach, gdzie Janusz z sąsiadami przerabiali drzwi tak, by wjechał wózek.
Podjazd na klatce nowiutki, przez pierwsze dni Elżbieta niemal przepraszała sąsiadów.
Przepraszam za utrudnienia po prostu musimy
A ci jak jeden mówili:
Daj Boże zdrowia temu twojemu chłopcu!
Ela, która wcześniej spotykała się z niechęcią ludzi na widok wózka syna, zapytała Janusza:
Czemu są tacy mili? Przecież z reguły ludzie unikają nas, odwracają wzrok. Teraz nie?
Ludzie się boją, Elżbieto.
Czego?
Że im się coś przytrafi. Odchorują i potem Ale nie wszyscy tacy są. Ty, ja, sąsiedzi przypomnieli sobie, że są ludźmi?
Janusz wiedział dobrze, czemu sąsiedzi są tacy uprzejmi. Obszedł ich wszystkich, pytając:
A co tam u państwa? Zdrowie w rodzinie? Wiecie, kogo macie za sąsiadów? Elżbieta matka lwica! wieje nad synem jak orlica!
Elżbieta nie znała tych rozmów, ale i tak była wdzięczna temu dziwnemu człowiekowi, który wszedł do jej życia nieproszony i już został.
Bo najważniejsze było, że masażysta poznany przez Janusza ostrożnie przebąknął o nadziei.
Proszę zrozumieć to maleńka szansa, nie chcę zbyt wiele obiecywać. Nie można jej zmarnować! Trzeba pojechać.
Gdzie?
Do Gdańska. Tam pracuje mój kolega chirurg z prawdziwego powołania. Jeśli on nie potrafi, to nikt. Już z nim rozmawiałem, jest gotów zobaczyć Maksa.
Zobaczyć?
Tak, przed taką operacją trzeba dobrze przygotować pacjenta.
Ja się boję, że mnie nie stać
O to nie myśl, Elżbieto! wtrąciła się Weronika, ku wściekłości Janusza. Sprzedam mieszkanie. Nawet syna poprosiłam o pomoc chciał, nie chciał, Maksiu to jego syn. Masz rację, dumą gardzimy. Teraz trzeba się trzymać razem. Może wtedy uda się cokolwiek
Elżbieta tylko skinęła głową. Spierać się nie chciała Weronika miała rację. Maksymilian jest najważniejszy. Wszystko inne to już nieważne drobiazgi.
Operację przeprowadzono po pół roku. Choć do pełnej sprawności droga była jeszcze daleka, podjazd zrobiony przez Janusza przestał już być potrzebny. Elżbieta znalazła w okolicy rodzinę z dzieckiem na wózku i oddała im całą konstrukcję.
A pani syn?
Już chodzi. Z trudem, o kulach, ale to początek.
Da mi pani namiar na lekarza? Może jeszcze mojej córce się uda
Trzeba wykorzystywać każdą szansę!
Jak pani wytrzymała tyle bólu?
To nie moja zasługa. Wiem, że są anioły. Mam ich wielu każdy pilnuje mnie i Maksa.
Naprawdę?
Tak. I mają herszta. Wydaje się miły, ale jest nieustępliwy. Twierdzi, że ludzie są dobrzy tylko czasem trzeba im to przypomnieć.
Jak się nazywa?
Janusz. Pan Janusz Głowacki. Mój osobisty anioł. Mój i Maksa. Prawda, Maks?
Chłopiec odwróci się, zmruży oczy, podniesie się z ławki i puści oczko do rozgadanej dziewczynki.
Mamo! Mogę pójść z Zosią? Daleko nie idziemy!
Elżbieta uśmiechnie się do matki dziewczynki, która nagle posmutniała.
Tak a my też, prawda? Zmieścimy się wszyscy?
Chodźcie, lodów starczy dla wszystkich!
I w jeszcze jednej rodzinie zagości cisza i maleńka, cicha nadzieja.
Nie ma się czego bać. Wystarczy dać jej dom, a zacznie rosnąć w oczach i zmieniać życie tych, którzy ją przygarną. Może nie zawsze spełni wszystkie marzenia, ale czasem wystarczy śmiech dziecka, by nieszczęście schowało się w kącie i w końcu wyszło cichutko za drzwi.
Ludzie już tego nie usłyszą. Ucha nadstawią czemu innemu dźwięk z początku ledwie słyszalny, zamieni się z czasem w brzmienie kryształowego dzwonka. Nadzieja zrobi pierwszy krok, potem drugi, aż kiedyś zawiruje w tańcu w ślad za uśmiechniętą dziewczynką, za którą Maksymilian będzie prosił los.
Jeszcze jeden bilet, no, proszę! Mnie przecież pomogłaś?!
Los, zastanowiwszy się, zrobi kolejny papierowy samolocik i puści go w niebo. I ruszy dalej swoją ścieżką, rozmyślając, komu by jeszcze dać choćby okruszek szczęściaA potem, kiedy dzień chylił się ku zachodowi i dźwięki miasta przycichały, Elżbieta na chwilę przystawała przy otwartym oknie. Wciągała chłodne powietrze, nad którym już wisiał zapach wiosny. Maksiu spał, wtulony w koc, a ona patrzyła w światła ulic, gdzie kiedyś bała się wychodzić sama z dzieckiem. Teraz znowu czuła, że nie wszystko zależy tylko od niej czasem los wymaga, by wyjść naprzeciw niemu, mimo lęku.
Za ścianą rozległ się głos Weroniki i po chwili potarło coś w zamku to Janusz wracał, niosąc torbę świeżych bułek i mandarynek. Dół rozbrzmiewał porannym stukotem dzieci na hulajnogach, których śmiech budził nawet zasępionych sąsiadów. Z początku milczeli, a potem częściej otwierali drzwi, czasem podawali makowiec, czasem dobre słowo, jakby leczenie cudzego smutku uznali za swój obowiązek.
Elżbieta już nie walczyła z przeszłością. Patrzyła na syna, który coraz pewniej stawiał kroki, choćby w podporach, i widziała w nim siebie upór, czułość, i twarz dziecka upartego, które nie wierzy w cud, dopóki go nie doświadczy. Pamiętała czas własnej bezradności i wiedziała, że mogą przyjść następne, ale teraz miała z kim dzielić ten ciężar.
Bo ludzi czasem dzieli nieszczęście, a czasem łączy. Zmienia się dom, układ pokoi, twarze przy stole. Lecz to, co naprawdę zostaje, to ciche dzień dobry sąsiada, ciepła dłoń na ramieniu i czyjś uparty głos, który powtarza: Nie zostaniesz sama.
Kiedy więc cisza wieczoru zaglądała do mieszkania i w oknie odbijały się tylko światła miasta, Elżbieta uśmiechała się sama do siebie. Los ten kapryśny, pełen niespodzianek los nie był już wrogiem. Był ich przewodnikiem i czasami, choć nie prosiła, podsłał pod drzwi anioła w postaci dziarskiego staruszka, serdecznych sąsiadów i babci, która musi zostać bo przecież rodzina to decyzja, nie przypadek.
Maks, już półprzytomny ze snu, mamrotał przez sen o kolejnych bitwach i planach na wyprawę do parku. A Elżbieta, wsłuchując się w znajome oddechy, myślała, że nadzieja ta najmocniejsza z broni nie krzyczy i nie bije na alarm. Po prostu cicho dorasta w sercu, aż pewnego dnia staje się nowym życiem. I wtedy nawet los nie ma wyjścia musi się uśmiechnąć. Choćby jednym z dziecięcych głosów:
Mamo będziesz mnie dziś trzymać za rękę?
A ona zawsze odpowiadała:
Zawsze, synku. Tak długo, jak będziesz chciał.
