Mimo to chciał jechać.
— Przecież masz sukienkę — powiedział, zanim zdążyła zaprotestować.
Matylda pokazała mu telefon ze zdjęciem auli. Stoły, dekoracje z kwiatów, schody przy wejściu. Osiem stopni.
— Poradzę sobie — uciął.
Nie poradziłby sobie. To wiedzieli wszyscy: matka, siostra, pani z apteki, która widziała, jak powoli wraca z przystanku. Rak zjadał go od jedenastu lat. Zaczęło się od raka jelita, potem przerzuty. W zeszłym roku odszedł z pracy w warsztacie, bo nie miał już siły na ścisk w dłoni, a dla mechanika ścisk to jak oddech. Wieczorem, gdy nikt nie patrzył, chował tabletki przeciwbólowe do pudełka po gwoździach i udawał, że go nie boli.
W dniu rozdania świadectw stanął w przedpokoju w marynarce, którą zdjęła z górnej półki Matylda. Pachniała kulkami na mole i czymś, co przywiozła ze szkolnej wycieczki w góry — stęchlizną, jakby czas tam się zatrzymał.
— Zawieziemy cię — rzuciła siostra.
— Nie ma mowy. Przyjęła zaproszenie dla ojca i dla mnie. Mam jechać z tobą na tylnym siedzeniu i machać przez szybę?
Wyszli, zanim matka zdążyła schować kluczyki do torebki. Do auli było czterysta metrów. Niebo nad Bydgoszczą zapowietrzone, gorące, powietrze lepiło się do skóry jak strój kąpielowy po basenie. Ojciec trzymał się poręczy mostku nad Kanałem Bydgoskim. Zatrzymał się przy latarni, ostrożnie oparł o murek i powiedział, że to dobry moment, żeby sprawdzić, czy ma w kieszeni coś, co zostawił — i tak stali w milczeniu trzy minuty, a potem ruszył dalej.
Widziała, jak każdy krok kosztuje go całą siłę. Lewa noga sunęła po chodniku, jakby but ważył dwadzieścia kilo. Matylda nie podała mu ręki. Czuła, że nie może tego zrobić: to by go upokorzyło. Odwróciła twarz w stronę kamienic i udawała, że patrzy na gołębie na gzymsie po drugiej stronie. Wtedy rozpiął guzik w marynarce, rozluźnił pasek spodni i poszedł dalej.
Przy schodach do auli stał fotograf i wymachiwał do nich, żeby zeszli w dół po dobre światło. Ojciec Matyldy zmienił tor, wszedł między zaparkowane rowery i usiadł na ławce, na której od rana leżała pusta puszka po coli. Tak, jakby chciał złapać powietrze, ale nikt tego nie miał prawa widzieć. Jego twarz zrobiła się szara jak asfalt po deszczu, a usta zaciśnięte, że wyglądały jak blizna. Pani Kulińska, wychowawczyni, podeszła i spytała, czy wezwać karetkę.
— Nie trzeba — powiedział. — Sukienka z batawii, prawda? Moja córka ma gust po matce.
Pani Kulińska nie zrozumiała, ale odeszła.
Matylda weszła do auli pierwsza. Za nią szedł ojciec. Kiedy wyczytano jej nazwisko, a potem poproszono rodziców, by podeszli, przeszedł między rzędami krzeseł do sceny. Nikt mu nie pomagał, choć kilka osób poderwało się z miejsc. Mina koleżanki z ławki, że „Naprawdę przyszedł?”, mówiła więcej niż wszystkie przemowy. Matylda zeszła ze sceny, żeby go podprowadzić, ale on wszedł po schodkach niczym stary kot, co to wie, która deska w podłodze skrzypi, i stanął obok niej. Poczuła zapach: pot, kamfora, cytryna z mydła. Położył jej dłoń na ramieniu. Palce miał chłodne, ale znajome.
Na zdjęciu, które zrobiła siostra, widać, że Matylda ściska w ręku kwiaty tak mocno, że łodyżki się powyginały. Alina, stojąca w środku z drugiego rzędu, mówi, że połowa sali udawała, że ociera pot z czoła. Nikt nie chciał przyznać, że płacze. Była jednak kobieta z obsługi, niska, w granatowym fartuchu, która nie kryła łez. Stała przy drzwiach i przyciskała do nosa serwetkę, a druga ręka bezwiednie zbierała puste kubeczki po kawie.
Wieczorem w domu ojciec położył się na kanapie i wyłączył telefon. Matylda zdjęła mu buty. Zauważyła, że skarpetka przy lewej pięcie ma krew — z podeszwy odpadł kawałek skóry i przykleił się do buta. Zdołał zrobić te osiem stopni, czterysta metrów, całą uroczystość, a jego skóra nie wytrzymała. Płakała, myśląc o tym, ile razy musiał zacisnąć zęby, żeby nie krzyknąć.
Dwa dni później ojciec trafił na onkologię z podejrzeniem odwodnienia. Lekarka zabroniła mu na stałe spacerów dłuższych niż sto metrów. W Bydgoszczy padało całą noc. Matylda obudziła się o trzeciej i usłyszała, jak ojciec przesuwa krzesło w kuchni, a potem zaparza miętę. Już nie mogła dłużej udawać. Poszła do niego z kocem, usiadła naprzeciwko i zapytała, czy żałuje, że poszedł.
— Pytasz, czy żałuję, że zobaczyłem, jak odbierasz świadectwo? — zdziwił się. — Zrobiłbym to jeszcze raz. Tylko w drugą stronę bym wracał z inną miną.
Potem poprosił, żeby podała mu z kredensu pudełko z dokumentami. Szukał zdjęcia z dawnych lat. Trzymał je długo, a potem powiedział, że jej oczy są jak u babci, i odłożył fotografię do plastikowej koszulki, nie patrząc już na nią.
Matylda skończyła szkołę średnią w czerwcu, mając osiemnaście lat, i tej samej jesieni zaczęła studia pielęgniarskie w Bydgoszczy, żeby móc dojeżdżać z domu i pomagać matce przy ojcu. Zmarł piętnaście miesięcy później, w październiku 2024, dokładnie w weekend, kiedy Bydgoszcz tonęła we mgle. Miał 59 lat, ona miała dziewiętnaście. Zostawił list, w którym prosił, żeby nie trzymali go w szpitalu dłużej, niż to konieczne. Na pogrzebie zjawiło się całe miasteczko — a przynajmniej tak się Matyldzie zdawało. Nie ze względu na nią, ale na niego. Zniesiono ze sceny kwiaty. Z sąsiedniej parafii przyszedł ksiądz, który znał go z pielgrzymek.
Rok później, przy opróżnianiu mieszkania po ojcu, Matylda znalazła w szufladzie jego blaszany pojemnik z gwoździami. W środku nie było gwoździ. Był czarny krzyżyk na rzemyku, złożony w czworo rachunek za marynarkę z Batawii i pusta buteleczka po leku przeciwbólowym. Na dnie leżała jeszcze kartka z jego odręcznym podpisem i zdanie: „Zostało mi jedno: dobra córka”.
Zamiast zostawić to w szufladzie, Matylda zaniosła pojemnik do warsztatu, gdzie ojciec pracował, i położyła go na jego starym biurku pod tablicą z narzędziami. Powiedziała szefowi, że to pamiątka dla chłopaków, którzy go znali. Kilka miesięcy później jeden z mechaników przyznał, że trzyma tam swój krzyżyk, a panią Matyldę powitał jak kogoś, kto zostawił coś ważnego w cudzym domu.
W kwietniu, gdy skończyła dwadzieścia jeden lat, Matylda włożyła tę samą sukienkę z auli i pojechała nad Kanał Bydgoski razem z siostrą. Stanęły przy tej samej latarni, przy tym samym murku, i Alina zrobiła zdjęcie. Matylda oparła dłoń o zimny metal poręczy, dokładnie tam, gdzie trzymał się ojciec, i stała tak chwilę, nic nie mówiąc, dopóki siostra nie trąciła jej ramieniem, że robi się zimno.
W maju, przy składaniu podania o akademik, natrafiła na rubrykę: „czy ma pani osobę, która pokryje ewentualny brak w opłacie czynszu”. Przez chwilę trzymała długopis nad polem z imieniem i nazwiskiem, jakby naprawdę mogła je tam wpisać. Potem zostawiła rubrykę pustą i w polu niżej, gdzie pytano o dochód gospodarstwa domowego, wpisała kwotę renty po ojcu, którą teraz dostawała matka. Obok, na skrawku papieru, dla siebie samej zanotowała inną liczbę: dwa tysiące czterysta złotych — tyle miesięcznie kosztowały ostatnie lata dojazdów na chemioterapię i leki, które i tak nie wystarczały. Złożyła kartkę i schowała do portfela, między paragony.
Wieczorem dostała wiadomość od mechanika ze zdjęciem tablicy z narzędziami. Ktoś powiesił tam nową półkę na śruby, a na niej stał pojemnik po gwoździach. „Żona do nas mówi, że wszystkie drobne naprawy w domu załatwia pani ojciec z nieba” — napisał.
Matylda przyłożyła dłoń do zimnej szyby i odłożyła telefon. Za oknem miasto jeszcze stało w majowym półmroku, a smak mięty z kuchni unosił się pod sufitem jak wspomnienie, które nie chciało wyparować. Pod ścianą, oparty o szafę, stał jej stary rower — ten sam, którym dwa lata temu dojeżdżała do szpitala, gdy autobus się spóźniał. Nie sprzedała go. Nazajutrz miała nim pojechać na pierwsze zajęcia praktyczne, tak jak chciał ojciec.
