Nie rozumiałem nic. Ale osiem lat małżeństwa nauczyło mnie, że z matką się nie dyskutuje. Przeczekujesz, przytakujesz, odkładasz telefon — i świat wraca do normy. Tak myślałem przez tych osiem lat.
Ona miała na imię Agnieszka. Poznaliśmy się, jak miała dwadzieścia siedem lat, pracowała w piekarni na Woli, wstawała o czwartej rano, wracała po szesnastu godzinach pachnąca drożdżami i mąką. Matka po pierwszym spotkaniu powiedziała: „No, zobaczymy”. Nie „miło mi”, nie „witaj”. Zobaczymy. Jakby Agnieszka była próbnym egzemplarzem, który trzeba jeszcze przetestować.
Nie odezwałem się wtedy. I to był pierwszy raz, kiedy powinienem. Potem było ich więcej.
Przyjeżdżali do nas w soboty. Matka wchodziła, zdejmowała płaszcz, przechodziła przez przedpokój jak inspektor sanitarny. Ojciec — cichy, zmęczony człowiek — siadał w fotelu i wyjmował telefon. Zawsze tak robił. Zawsze odcinał się od tego, co się działo. Może dlatego tak łatwo było mi robić to samo.
— Agnieszka, parapet. Kurz.
Ona mówiła to tonem, jakby czytała wyrok. Agnieszka nic. Szła do kuchni, stawiała czajnik. Matka za nią. Patrzyła na zlew, na kuchenkę, na doniczkę z paprotką.
— Przesadzić trzeba. Za mała ta doniczka.
— Wiem — odpowiadała Agnieszka.
I tyle. Żadnej awantury. Żadnego podniesionego głosu. Tylko te ciche szpileczki, które wbijała jedna, a druga przyjmowała jak deszcz. A ja siedziałem na kanapie z telefonem w ręku i udawałem, że mnie tam nie ma.
Bo przecież matka nie jest zła, prawda? Przecież matka się martwi. Matka chce, żeby synowi było dobrze. Tyle razy to sobie tłumaczyłem, że w końcu zamieniło się to w odruch. W coś, co gryzło mnie w gardle, ale przełykałem.
Przypominam sobie dokładnie jeden dzień. Urodziny matki, październik. Agnieszka trzy lata z rzędu piekła torty. Najpierw miodownik — bo powiedziałem, że mama lubi. Czekała z tym, kiedy wracała po szesnastu godzinach, noce w kuchni, rano na czwartą do piekarni. Matka spróbowała, odłożyła widelec: „U cukiernika lepszy”. Drugi raz — czekoladowy z wiśniami. „U cukiernika lepszy”. Trzeci — napoleonka, cała noc w lodówce. Ten sam tekst.
Za czwartym razem Agnieszka kupiła tort w dobrej cukierni na Kabatach. Matka otworzyła pudło, spróbowała i powiedziała: „O, to jest coś”. Ja wtedy popatrzyłem na żonę i uśmiechnąłem się — jakby wszystko było dobrze, jakby to był komplement. A przecież widziałem mijającą po jej twarzy falę. Krótką, cichą. Ale widziałem.
Nie zapytałem jej wtedy o nic. Potem — też nie.
To się ciągnęło latami. Wizyty, telefony, przytyki. Matka potrafiła zadzwonić o siódmej rano i powiedzieć: „Synku, jak ty wyglądasz? Zmizerniałeś. Pewnie nie dojadasz”. Agnieszka wstawała o czwartej, zostawiała mi śniadanie na stole. Ale przecież matka się martwi, nie?
Najgorsze wydarzyło się w marcu. Matka wpadła „po drodze”. Siedzieliśmy we trójkę w kuchni, piliśmy kawę. Matka nagle zamilkła, popatrzyła na mnie z tym swoim skupieniem, jakby ważyła w dłoni słowa. I powiedziała — normalnie, jakby mówiła o pogodzie:
— Synku, ty zasługujesz na kogoś lepszego.
Agnieszka powoli odstawiła filiżankę na spodek. Nie uderzyła nią. Nie trzasnęła. Tylko odstawiła. I popatrzyła na mnie. Zapadła cisza. Ja patrzyłem w okno. Na balkon sąsiadów, na gołębia, na cokolwiek.
— Mamo, nie wiem, co powiedzieć — wyrwało mi się głupio.
— Synku, ty zasługujesz na kogoś lepszego — powtórzyła matka, jakby chciała, żeby to dotarło do Agnieszki.
A ja? Ja nic. Siedziałem, wpatrzony w ten cholerny balkon.
Wtedy zrozumiałem, że coś się kończy. Ale nie zrobiłem nic, żeby to zatrzymać. Bo przecież matka nie jest zła. Matka się martwi. Więc co ja mogę?
* * *
W kwietniu Agnieszka siedziała na kanapie z laptopem, a ja rozmawiałem z matką. Matka znowu mówiła o tej sąsiadce, o córce koleżanki z osiedla, o tym, jacy ludzie nie doceniają swoich mężów. Potem padło znowu — tym razem głośno, wyraźnie, jak gwóźdź wbijany obcasem:
— Pamiętaj, synku, nie bój się zmienić swojego życia, póki jesteś młody.
A ja powiedziałem do tego:
— Tak, mamo. Rozumiem.
Rozłączyłem się. Popatrzyłem na Agnieszkę. Wpatrywała się w ekran. Znalezione ogłoszenie — kawalerka na Ursynowie, dwadzieścia pięć minut od matki samochodem. Zimne cyfry, wydrukowane w wierszu, kwota, metraż, piętro.
— Słuchaj — powiedziała.
— Co?
— Znalazłam mieszkanie.
Nie zrozumiałem w pierwszej chwili. Nawet mrugnąłem, jakbym miał coś z pamięci wytrząsnąć.
— Jakie mieszkanie? Po co?
— Do wynajęcia.
I wtedy do mnie dotarło, że patrzę na własne małżeństwo z zewnątrz — na coś, co właśnie się dopełnia.
— To głupie — powiedziałem. — Weź, to tylko słowa.
— Twojej matki. Zawsze tylko słowa. I twoja cisza obok nich.
— Agnieszka, nie rób scen.
— Scena? Ja po prostu pokazuję ci ogłoszenie.
— To bez sensu! — podniosłem głos, chyba pierwszy raz od dawna, i zabrzmiało to jak błaganie.
A ona wtedy odpowiedziała spokojnie:
— Wiesz, dlaczego znalazła się akurat ta odległość od twojej matki? Bo sprawdziłam, żebyś mógł do niej jeździć. Odsunę się, a tobie zostawię wygodę.
Wyszedłem do kuchni. Nalałem sobie wody. Stałem przy zlewie i patrzyłem na tę samą paprotkę, której matka kazała zmienić doniczkę. Doniczka była ta sama.
* * *
Przez kilka dni myślałem, że jej przejdzie. Że to taka dłuższa złość, że da się naprawić. Kiedyś przecież potrafiłem patrzeć, jak pakuje torby do pracy o czwartej rano, i myśleć, że to normalne — że znikamy sobie nawzajem na kilkanaście godzin i potem żyjemy obok siebie jak dwoje lokatorów.
Przecież kupiła ten tort w cukierni i wtedy było dobrze. To przecież znaczyło, że zrozumiała. Że matka miała rację.
Nie wiedziałem, że tamtego dnia, przy tym cukierniczym pudle, Agnieszka przestała piec. Nie z lenistwa, nie z urazy. Tylko dlatego, że zrozumiała, że człowiek może stać przy własnym piekarniku pół nocy, a potem usłyszeć, że ktoś obcy zrobił lepiej. A mąż zamiast tego, że jest lepsza, będzie tylko kiwał głową, żeby matka się nie zdenerwowała.
Nie zapytałem jej, dlaczego już nigdy nie piekła. Nie musiałem. Wiedziałem, że to ja byłem tym, kto nie umie spróbować i powiedzieć „zostań”.
* * *
Podpisała umowę w czwartek. W sobotę rano przyjechała jej przyjaciółka Lena — nieduża, energiczna, z kawą w tekturowym kubku. Bez pytania wnosiły kartony. Wynajęta furmanka stała pod blokiem z włączonym silnikiem. A ja siedziałem w kuchni, po ciemku, z kubkiem zimnej herbaty. Nie chciałem patrzeć, jak mnie opuszcza. Więc patrzyłem na kaloryfer, obok którego matka zawsze mówiła, że jest „problem z kurzem, który Dima dawniej by przetarł”.
Kiedy wyszło, w przedpokoju zostały klucze z niebieskim breloczkiem — tym od pierwszych wspólnych zakupów na bazarku przy Hali Mirowskiej. Zawiesiła je na takim haczyku, który ja sam wkręciłem. A obok leżała kartka z czterema cyframi — numer do kawiarni taksówkarskiej. I nic więcej.
Wtedy zadzwoniłem do matki. Nie po to, żeby się żalić. Po to, żeby pierwszy raz w życiu coś powiedzieć.
— Agnieszka się wyprowadziła.
— No i widzisz — usłyszałem. — Mówiłam ci. Lepiej wyszło. Teraz będziesz miał porządek. Kobieta, która nie szanuje twojej rodziny, to nie jest to, czego potrzebujesz.
I odłożyła słuchawkę.
Popatrzyłem na telefon. Ciemny ekran. I poczułem coś, czego nie czułem od lat — wstyd. Nie ten lekki, codzienny. Taki, co wchodzi pod żebra i tam zostaje. Bo zdałem sobie sprawę, że matka nie powiedziała nic nadzwyczajnego. Ona po prostu powiedziała to, co zawsze mówiła. A ja przez osiem lat udawałem, że to tylko słowa.
Tydzień później znów rozmawiałem przez telefon. Matka pytała, czy poznałem już kogoś. „Bo wiesz, synku, Irka z trzeciego piętra ma siostrzenicę, trzydzieści dwa lata, po studiach, bardzo porządna”. Słuchałem jej, stojąc w tym samym korku na Puławskiej. Tylko że teraz patrzyłem nie na światła, tylko na własne dłonie na kierownicy. Białe kłykcie.
— Nie, mamo — powiedziałem. — Nie poznałem.
— To może umówię cię z…
— Nie — przerwałem. — Nie chcę.
Zamilkła.
— Co to znaczy: nie chcę?
— To znaczy, że nie chcę.
I usłyszałem w jej głosie coś, czego nie znałem. Nie złość. Raczej ostrożność. Jakby zgubiła rytm i dopiero teraz zorientowała się, że stąpa po obcym gruncie.
Kilka dni później wpadła bez zapowiedzi. Stałem w kuchni, parzyłem herbatę. Przyszła do mnie, jak to ona. Popatrzyła na blat, na zlew, na wiszący ręcznik.
— U Dima jest brudno — oznajmiła, jakby składała doniesienie.
A ja odłożyłem czajnik.
— A u ciebie? — zapytałem.
— Co u mnie?
— Zawsze mówisz, że u innych brudno, u innych źle, u innych nie to. A jak jest u ciebie, mamo?
Popatrzyła na mnie tak, jakby zobaczyła obcego.
— Nie mów do mnie tym tonem.
— A jak mam mówić? — zapytałem. — Przez osiem lat milczałem. Już nie będę.
— To jest wina Agnieszki. Wiedziałam, że cię zmieni. Widzisz! Jeszcze chwila i całkiem by tobą rządziła.
— Agnieszka nigdy mną nie rządziła. Wstawała o czwartej, pracowała po szesnaście godzin i wracała do domu, w którym moja matka urządzała przegląd. To ja nigdy nic nie zrobiłem.
Matka usiadła przy kuchennym stole, jakby nogi jej się ugięły.
— Chcesz powiedzieć, że to przeze mnie? — zapytała cicho.
— Chcę powiedzieć, że przez to, co zrobiłem. I czego nie zrobiłem.
Nie było w tym złośliwości. Patrzyłem na nią i pierwszy raz zobaczyłem, że matka się starzeje. Że trzyma się swojej narracji tak mocno, bo gdyby ją puściła, musiałaby spojrzeć na całe swoje życie. Na ojca, który od lat nie odzywa się przy stole. Na telefon, w którym nie ma ani jednego zdjęcia z wnukami. Na mnie, którym dyrygowała jak lalką.
Potem przyjechała do mnie pewnego wieczoru, żebym coś pomógł z szafką. Bo „nie ma komu”. Stanąłem na stołku, poprawiłem zawias, dokręciłem śrubę. Zaparzyłem herbatę. Matka siedziała w fotelu, patrzyła na moją teraz pustą kawalerkę. Na kaloryfer. Na puste miejsce obok wejścia, gdzie kiedyś stały moje buty obok butów Agnieszki.
— Wiesz, co jest najgorsze — powiedziałem cicho.
Podniosła wzrok.
— Że Agnieszka odeszła w taki sposób, że mi zostawiła wygodę. Wybrała mieszkanie dwadzieścia pięć minut od ciebie. Myślałem, że po tym wszystkim będzie chciała uciec jak najdalej. A ona pomyślała o mnie.
Matka nic nie powiedziała. Ale widziałem, że coś się w niej zacina. Jak wtedy, gdy człowiek słucha piosenki, której nie zna, i próbuje domyślić się melodii.
* * *
W sobotę, równo dwa miesiące po wyprowadzce Agnieszki, zrobiłem coś, czego nie planowałem. Wziąłem z kredensu sto tysięcy złotych, które odłożyłem przez osiem lat na „lepszą przyszłość” — na nowe auto, na powiększenie mieszkania, na to wszystko, czego podobno nie mieliśmy. Poszedłem do banku i przelałem Agnieszce co do grosza tyle, ile kosztowały te trzy torty, które upiekła dla mojej matki, gdy ja spałem. Godziny pracy w piekarni, mąka na rękawach, noce w kuchni. Nie chciałem tego wyceniać. Ale musiałem zrobić coś, co miało w sobie liczby. Bo Agnieszka zawsze liczyła. A liczby do mnie docierają najszybciej.
Przelew opisałem jednym zdaniem: „Za torty. Z podziękowaniem.”
Telefon zadzwonił godzinę później. Znała ten numer. Wiedziała, że o tej porze jest w pracy.
— Co to ma znaczyć? — zapytała.
— Że umiem docenić to, co robisz — powiedziałem. — Za późno. Ale umiem.
Milczała. W tle słyszałem hałas uliczny, jakiś tramwaj na Puławskiej. Może stała na przystanku. Może przed piekarnią.
— Nie chcę tych pieniędzy — odezwała się w końcu.
— Wiem. Ale ja chciałem je oddać. I jeszcze jedno — powiedziałem i urwałem, bo zabrakło mi tchu. — Dziękuję za to, że odeszłaś tak, jak odeszłaś. Gdybyś została, dalej bym milczał.
— Dima…
— Nie musisz nic mówić. Wiem, że to nie zmienia niczego.
W tle usłyszałem brzęk kluczy. Krótki, metaliczny. Albo się przesiadła, albo weszła do bramy. Nie wiem. Ale usłyszałem w jej głosie coś nowego. Nie do mnie mówiła to, co powiedziała później. Do siebie. Z tą swoją cichą precyzją kogoś, kto wie, że postąpił słusznie.
— Mój wynajęty pokój ma jedno okno na wschód — powiedziała po chwili. — Rano budzi mnie słońce. Pierwsze tygodnie nie mogłam spać. Teraz wiesz, co robię? Odsuwam firankę i patrzę na miasto. Nikt mi nie mówi, że firanki są niemodne.
— To dobrze — powiedziałem.
— Tak. Dobrze.
Rozłączyliśmy się. Siedziałem z telefonem w dłoni i patrzyłem na to samo okno w kuchni, przez które wtedy patrzyłem, zamiast stanąć po jej stronie.
* * *
W maju poszedłem do matki. Nie dzwoniłem. Po prostu przyszedłem. Otworzyła z tym swoim zwykłym chłodem, który dawniej brałem za siłę. Ojciec siedział w kuchni przy kapuśniaku. Popatrzył na mnie, odsunął talerz, wstał i podał mi rękę. Nic nie powiedział. Ale to był najbardziej stanowczy gest, jaki widziałem u niego od lat.
— Mamo — powiedziałem. — Posłuchaj teraz ty.
Usiadła, nie zdejmując fartucha. Patrzyła na mnie z tym samym wyrazem twarzy, co wtedy, gdy mówiła o firankach. Tylko oczy miała węższe.
— Agnieszka odeszła. I to ty mi ją zabrałaś.
— Synku…
— Wiem, że zrobiłaś to z troski. Ale twoja troska była moją pętlą. Nie masz prawa mówić, że zasługuję na kogoś lepszego, bo to ja okazałem się gorszy od niej.
— Nie waż się tak do mnie mówić!
— Będę się ważył — odparłem spokojnie. — Bo inaczej zostanę sam na zawsze. I to będzie twoja wygrana. Ale i twoja klęska.
Długa cisza. Tylko zegar w przedpokoju tykał jak kroki na szpitalnym korytarzu. Matka patrzyła gdzieś obok, w blat stołu — na okruchy chleba, których zawsze zabraniała zostawiać.
Potem ojciec podszedł do szafki, otworzył ją i wyjął zwinięty rachunek za prąd. Podsunął mi go bez słowa. Jakby chciał powiedzieć: żyjemy tu oboje, każde w innym rytmie.
— Ojciec — powiedziałem cicho.
Skinął głową. Nie jak człowiek, który w końcu zabrał głos. Raczej jak ktoś, kto od dawna go nie zabiera. I to ja miałem być tym, który przerwie tę ciszę.
Wyszedłem. W przedpokoju minąłem wieszak, na którym wisiał stary pasek ojca i skórzane rękawiczki matki — nienoszone od trzech lat, ale dalej traktowane jak pamiątka. Pachniało kapustą i pastą do podłóg. Zamknąłem za sobą drzwi.
Na chodniku, przy wejściu do mojej kamienicy, ktoś zostawił rower z pękniętą lampką. Stał tam od kwietnia. Przeszedłem obok i kopnąłem kamyk, który leżał na środku. Kamyk potoczył się aż do krawężnika i zniknął w studzience. Nie wiem, czemu to zapamiętałem.
* * *
Pewnego czerwcowego wieczoru, po pracy, odebrałem telefon z nieznanego numeru. Nie odbierałem obcych — zrobiłem to, bo dzwonił o tej godzinie, o której Agnieszka zwykle wsiadała do tramwaju. Okazało się, że to Krzysiek, nasz wspólny znajomy. Pracował w branży transportowej. Zapomniał mi powiedzieć, że spotkał Agnieszkę.
— Wiesz, że ona wróciła do pieczenia w domu? — zapytał.
— Co?
— No, wypieka w weekendy. Sprzedaje babeczki przez grupę osiedlową na Mokotowie. Szukała lokalu, chciała z tobą porozmawiać o wkładzie.
Poczułem, jak coś mnie ściska w piersi, ale nie tak, jak przy złości. Tak, jak przy nadziei, której dawno nie nosiłem.
— Daj mi do niej namiar — powiedziałem, zanim zdążyłem pomyśleć.
— Przecież masz. Ona ci nie zmieniła numeru.
Otworzyłem listę kontaktów. Numer Agnieszki był tam, dokładnie tam, gdzie od lat. Dotknąłem go kciukiem i wstrzymałem oddech.
Napisałem: „Słyszałem, że szukasz lokalu pod wypieki. Mam odłożone pieniądze. Nie chcę wracać. Chcę, żebyś miała coś swojego. Nikt nie będzie ci mówił, że u cukiernika lepsze”.
Odpowiedź przyszła po dziewiętnastu minutach. Krótka:
„Nie chcę twoich pieniędzy. Ale jeśli wiesz, gdzie na Mokotowie zwalnia się lokal z niską kaucją, daj znać”.
I tyle. Bez złości. Bez oskarżeń. Tak jakbyśmy wracali do rozmowy, której nigdy nie zaczęliśmy. Stałem wtedy w kuchni, a woda na herbatę dawno się zagotowała. Czekałem, aż czajnik sam się wyłączy. Nie wyłączył się, bo automat od dawna nie działał. Musiałem zdjąć go z podstawki. Ta drobna usterka, nienaprawiona od lat, była jedyną rzeczą w tym mieszkaniu, którą naprawdę potrafiłem znaleźć.
* * *
We wrześniu Agnieszka otworzyła małą pracownię cukierniczą na wynajętym piętrze przy alei Niepodległości. Pojechałem tam, bo przysłała mi zaproszenie — zwykłe, tekstowe: „Wpadnij, jeśli chcesz. Sobota, 14”.
Nie mogłem nie przyjechać. Kupiłem kwiaty. Ojciec, gdy się dowiedział, wyjął z portfela zwinięty banknot — stówę — i wcisnął mi w rękę bez słowa. To był najgłośniejszy gest, jaki wykonał od wielu lat. Matka dowiedziała się ode mnie, dopiero po fakcie. Wypaliłem to jej w słuchawkę, gdy rano szła na zakupy.
— Do Agnieszki. Otwiera firmę.
— No co ty? I ty tam jedziesz? — nie złość, raczej niedowierzanie.
— Jadę — powiedziałem. — To nie było pytanie.
W pracowni pachniało drożdżówkami. Blaty czyste, podłoga w małe klinkierowe kafelki. Jedno okno od strony ruchliwej ulicy, przez które widać było tramwaj numer 31, zwalniający przy przystanku. Kupiłem od niej babeczkę z maliną. Podała mi w papierowej torebce z okienkiem. Na dnie przylegała mała naklejka z ceną: „4,50”.
— Dobre — powiedziałem.
— Wiem — odparła. I uśmiechnęła się. Nie do mnie, nie do gości. Do tej pracowni, którą zbudowała bez mojego zachęcania. Do siebie i swojej pracy.
Była silniejsza niż cokolwiek, co z nią zrobiłem. A raczej — czego nie umiałem zrobić.
Kilka dni po otwarciu dostarczyłem jej z ojcem stary regał, który trzymaliśmy w piwnicy. Nikt nie wspominał o tym, że był pełen moich rodzinnych szpargałów. Przyjechaliśmy w niedzielę rano. Agnieszka stała w drzwiach z cylindrem kremu w dłoni i poprosiła, żeby postawić go w kącie. Wnieśliśmy regał, ustawiliśmy, przybiliśmy półki. Ojciec nie odezwał się ani razu. Ale gdy wychodziliśmy, przystanął, popatrzył na nią i powiedział:
— Dziękuję.
— Za co?
— Że jesteś sobą.
Wtedy zrozumiałem, że mój ojciec przez lata trzymał w sobie te słowa tak samo, jak matka trzymała w sobie ambicję, a ja strach.
Matka przyszła tam w grudniu. Nie zapowiedziała się. Weszła do pracowni, popatrzyła na ladę, na słoje z owocami, na opakowania. Przesunęła palcem po blacie. Pomilczała.
— Czysto — powiedziała.
Agnieszka dalej wiązała wstążkę na pudełku z piernikami. Nie podniosła głowy.
— Wiem — odparła.
Matka zrobiła krok w tył. Nie otworzyła ust, żeby coś skomentować. Patrzyła na Agnieszkę jak na coś, czego nie może ani złamać, ani zatrzymać.
Potem wzięła z kontuaru jedną pralinkę z pistacjami i, nie pytając o cenę, zwróciła się do mnie:
— Zapłacisz.
— Tak, mamo — powiedziałem. — Zapłacę.
I zapłaciłem. Pięć złotych. Tyle kosztowała ta pralinka, na której etykiecie wydrukowana była maleńka, piękna niespodzianka.
* * *
Nie wróciliśmy do siebie. Nie było wielkiego pojednania. Agnieszka miała teraz swoją pracownię, swój wschodni parapet, swoje życie, w którym dla mnie nie było już miejsca w takim sensie, w jakim kiedyś było. Ja miałem swoją pustą kawalerkę i to, co w niej zostało.
Kilka dni później matka zadzwoniła w przedświąteczny wieczór i zapytała, czy przyjadę na kolację. Stałem wtedy w korytarzu, pod tą samą spaloną żarówką, która wisiała tam od miesięcy, bo wciąż nie miałem czasu jej wymienić. W ciemności namacałem klamkę do przedpokoju.
— Przyjadę — powiedziałem. — Ale mamo, jedno ustalmy teraz, zanim wejdę do twojego domu. Jeśli znowu zaczniesz o kimś dla mnie, o Irce z trzeciego piętra, o czymkolwiek — wstanę od stołu i wyjdę. Bez awantury. Po prostu wyjdę.
Cisza w słuchawce trwała długo.
— Dobrze — powiedziała w końcu. Głucho, jakby to słowo kosztowało ją więcej niż całe dotychczasowe życie.
Odłożyłem telefon. Sięgnąłem po włącznik, mimo że wiedziałem, że światło się nie zapali. Kliknęło na pusto. Wtedy poszedłem do szafki po drabinkę i nową żarówkę, którą kupiłem tydzień wcześniej i wciąż nie miałem siły wykręcić starej. Stanąłem na stołku, wykręciłem przepaloną, wkręciłem nową. Korytarz zalało światło — zwyczajne, białe, trochę za jasne po tych miesiącach mroku. Zmrużyłem oczy, zszedłem ze stołka i poszedłem po klucze do samochodu.
